اى ابو هند عجله و شتاب بر ما نكن و مرا مهلت بده تا يقينا به تو خبر مىدهم .
و از همين معناست قول شيطان
( أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ )
« 1 » و مرا مهلت بده تا روز رستاخيز و البتّه شيطان از خدا مهلت و تأخير در عقوبت خواست پس مقصود از گفته ( و انظرنا نخبرك اليقينا ) مهلت خواستن است ، و در قول خداى سبحان از شيطان
( أَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ )
تأخير و تعويق است و همچنين آنچه در حديث آمده از مهلت دادن به شخص تنگ دست و بينوا و همين طور قول انظرونا نقتبس من نوركم ، يعنى بما مهلت بدهيد تا از شما كسب نور كنيم ، و نبايد تسريع و شتاب كرد بر تخطئه كردن به چيزى كسى را كه تسريع كرده ، و گفته ( انظرونا ) و شايسته نيست كه گفته شود دربارهء كسى كه لطف و مهربانى نموده كه او اشتباه كرده است ، و قول او
( فَالْيَوْمَ لا يُؤْخَذُ مِنْكُمْ فِدْيَةٌ )
تا خوب است براى تأنيث فاعل كه فديه است و ياء خوبست براى فصلى كه بين فاعل و فعل واقع است ، و براى اينكه تأنيث غير حقيقى است و امّا قول او ( بايمانهم ) پس ابن جنّى گويد : آن معطوف بر قول او
( بَيْنَ أَيْدِيهِمْ )
است و
( بَيْنَ أَيْدِيهِمْ )
ظرف مىباشد و معنايش حال است ، پس متعلّق بمحذوف مىشود يعنى ( سعى كائنا بين ايديهم ) ميشتابد نورى كه واقع و موجود است در جلوى ايشان و هر گاه چنين بود جايز است كه عطف شود بر آن باء و آنچه مجراى آنست ، يعنى ( كائنا بايمانهم ) مثل قول او
( ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ يَداكَ )
« 2 » .
و قول او ، الغرور : معناى آن اغترار و فريب دادن است و آن مقدّر بر حذف مضاف است ، يعنى ( و غركم باللَّه سلامة الاغترار ) يعنى سلامتى با غرور شما
هامش
( 1 ) سورهء اعراف آيهء : 14 ، و سورهء حجر آيهء : 36 . و سورهء ص آيهء 79
( 2 ) - سورهء ال عمران آيهء : 182 .