بانوانى كه داراى جمال و زيبايى آشكار و ظاهرى بودند نگاه ميكردند - چنانچه آهوان و غزالان بدرخت اراك نگاه ميكنند و معنى ( ينظرون الى - الاراك ) است ، پس ( الى ) حرف جارّ حذف شده است .
2 - اينكه از نظرت قصد كند تأمّل و تدبّر را و آن فعل لازم است و از آنست قول ايشان كه ميگويند : اذهب فانظر زيدا ابو من هو ، رفتم تأمّل كنم زيد را كه او پدر كيست ، پس اراده كرده از انظر تأمل را و از همين است قول خداى سبحان
انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ
« 1 » تأمل كن كه چگونه براى تو مثل ميزنند ، و انظر
كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
« 2 » نگاه كن و انديشه نما كه چطور بعض را بر بعضى برترى داديم ، و گاهى متعدّى مىشود بسبب ( الى ) مثل قول خدا ،
أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ
« 3 » آيا نظر نميكنند بسوى شتر كه چگونه خلق شده است يعنى تأمل و تدبّر دربارهء آفرينش آن نميكنند ، پس اين تأكيد براى تأمّل است و گاهى اين فعل بسبب ( فى ) متعدّى مىشود مثل قول او ،
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 4 » آيا پس نگاه بملكوت آسمانها و زمين نميكنند ، يعنى تأمّل در آن نمىنمايند .
و امّا قول امرأ القيس :
فلمّا بدا حوران و الآل دونه * نظرت فلم تنظر بعينك منظرا
پس چون حوران ظاهر شد و سرابهم نزديك آن بود نگاه كردى ، پس نديدى چشمانت منظرى را .
پس ممكن است كه ( نظرت فلم تر بعينك منظرا ) را در آل ( سراب ) بشناسى
هامش
( 1 ) - سورهء اسراء آيهء : 51 .
( 2 ) سورهء اسراء آيهء : 24 .
( 3 ) - سورهء غاشيه آيهء 17 .
( 4 ) سورهء اعراف آيهء : 184 .