گفتم : آيا آنها كافر بودند ؟
فرمود : نه ، به خدا قسم اگر كافر بودند داخل بهشت نميشدند .
گفتم : آنها مؤمن بودند ؟
فرمود : نه به خدا قسم ، اگر مؤمن بودند داخل آتش نميشدند ، لكن آنها بين بين بودند ، نه مؤمن و نه كافر كافر ، و تأويل خبر اگر صحيح باشد ايشان از افاضل و اخيار مؤمنين نبودند .
سپس خداوند توصيف دو بهشت را فرموده و گفت :
( مُدْهامَّتانِ )
يعنى : آنها از سبزى و تازگى بسياهى شبيه است و هر گياه سبزى كمال سبزى آن اينست كه بسياهى زده شود و آن بنا بر تمامترين اقسام زيبايى و نيكويى است ، و اين بنا بر قول كسيست كه ميگويد : چهار بهشت براى آنست كه از مقام عظمت و بزرگى خدا بترسد و اين قول ابن عبّاس است .
حسن گويد : دو بهشت اوّل مخصوص سابقين و پيش افتادگان و دو بهشت ديگر براى پيروان ( خط آنهاست ) .
( فِيهِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ )
حسن گويد : در آن دو بهشت دو فوّاره آبست كه از سر چشمه آنها جوشيده و فوران مىكند .
ابن عبّاس گويد : بر اولياء خدا ترشّح بمشك و عنبر و كافور مىكند .
و بعضى گويند : ترشّح بانواع خيرات مىكند .
( فِيهِما فاكِهَةٌ )
يعنى اقسام ميوهها
( وَ نَخْلٌ وَ رُمَّانٌ )
و زجاج از - يونس نحوى كه از قدماء نحويهاست حكايت كرده كه ( نخل و رمان ) خرما و انار از بهترين ميوههاست ، و البتّه آنها را با ( واو ) از هم جدا كرد براى برترى و