نعيم .
و بعضى گويند : دو بستان از باغهاى بهشتى است كه يكى داخل قصر و ديگرى خارج قصر است ، آن چنان كه انسان در دنيا ميخواهد .
جبائى گويد : يكى از دو بهشت منزل او و ديگرى منزل همسران و خدمت اوست .
و بعضى گويند : باغى از طلا و بستانى از نقره است ، سپس توصيف دو بستان را نموده و فرمود :
( ذَواتا أَفْنانٍ )
ابن عبّاس گويد : يعنى صاحب انواع و رنگهايى از نعمتها است .
ضحاك گويد : صاحب الوانى از ميوهجات .
اخفش و جبائى و مجاهد گويند : صاحب غصنها يعنى صاحب درختها براى آنكه اغصان و شاخهها نميشود مگر از درخت ، پس بزيادى شاخهها دلالت مىكند بر بسيارى درختها و بكثرت درختان دلالت مىكند بر تمام حالها و فراوانى ميوهجات براى آنكه باغ كامل مىشود بدرختهاى زياد و درختان نيكو و زيبا نمى شود مگر به بسيارى شاخهها .
( فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ )
يعنى در آن دو باغ دو چشمه از آب در ميان درختها جريان دارد .
حسن گويد : آن دو چشمه يكى سلسبيل است و ديگرى نهر تسنيم .
عطيّه عوفى « 1 » گويد : يكى از آن دو چشمه از آب صاف و گواراى بدون
هامش
( 1 ) - عطيه كوفى از بزرگان صحابه و تابعين است كه هم درك صحبت پيامبر ( ص ) را كرده و هم با صحابه آن حضرت معاصر بوده و او همانست كه رفيق و مصاحب جابر بن عبد اللَّه انصارى در زيارت اربعين سيّد الشهداء ( ع ) بوده است . « مترجم »