( يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ )
حسن و قتاده گويند : يعنى شناخته مى شوند گناهكاران بعلامتشان و آن سياهى چهرهها و كبودى چشمانست .
و بعضى گفتهاند : به نشانههاى ذلّت و خوارى و زيانكارى .
( فَيُؤْخَذُ بِالنَّواصِي وَ الْأَقْدامِ )
حسن و قتاده گويند : پس زبانيه و شعله آتش دوزخ ميگيرد ايشان را پس جمع مىكند پيشانيهاى و قدمهاى ايشان را به وسيلهء غل و زنجير ، سپس كشيده ميشوند بسوى آتش و افكنده ميشوند در آن .
و بعضى گويند : زبانيه و شعله آتش پيشانيها و پاهاى ايشان را ميگيرد و بسوى آتش ميراند و خدا داناتر است ( و اللَّه اعلم ) .
( هذِهِ جَهَنَّمُ )
يعنى و گفته مىشود بايشان اين است دوزخ .
( الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ )
چنانى كه گناهكاران آن را تكذيب مى كردند در دار دنيا ، خداوند تعالى آن را اظهار كرد و نشان داد تا شكها بر طرف شود ، پس داخل آن شويد .
و ممكنست كه چون خداوند سبحان خبر داد كه گرفته ميشوند به پيشانى و قدمهايشان به پيامبر ( ص ) فرموده باشد اينست دوزخ چنانى كه گنهكاران از خويشانت تكذيب آن ميكردند ، و به زودى وارد آن مىشود ، پس سرنوشت و پايان كارشان بر تو موهون و سهل باشد .
( يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ )
قتاده گويد : يعنى يك مرتبه بين دوزخ گردنش ميكنند و يك مرتبه بين حميم و جحيم آتش و حميم شراب دوزخيان است .
ابن عبّاس گويد : يعنى ايشان گاهى به آتش عذاب ميشوند و گاهى به شراب حميم كه بر ايشان ريخته مىشود ، و هرگز بر ايشان از عذاب فرج و خلاصى نخواهد بود .