وَ لَهُمْ فِيها مَنافِعُ وَ مَشارِبُ
پس از منافع آن پوشيدن پوست و پشم و مو و كرك و خوردن گوشت آنها و سوار شدن بر پشتهاى آنها و غير اينها از انواع بسيارى كه در آنهاست و نوشيدن از شير و ماست آنها
أَ فَلا يَشْكُرُونَ
آيا خداى تعالى را سپاس نميكنيد بر اين نعمتها ، سپس ياد نمود جهل - و نادانى كفّار را و گفت :
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً
و از غير اللَّه خدايانى براى خود قرار دادند كه آنها را مىپرستيدند
لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ
يعنى تا شايد ايشان را يارى كند و عذاب خدا را از آنها دفع نمايند .
لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ
يعنى اين خدايانى كه پرستيدند قدرت يارى كردن ايشان و دفاع از آنها را ندارند .
وَ هُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ
جبائى گويد : يعنى البتّه اين خدايان بايشان در آتش حاضر شدهاند براى آنكه هر حزب و گروهى با آنچه پرستيدهاند از بتها در آتشاند ، پس لشگرى نيست كه از ايشان سوختن را دفع كند و نيستند آن بتها قادر بر اينكه عذاب و شكنجه را از آنها بر طرف كنند و اين چنانست كه خداوند سبحان فرموده :
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ
« 1 » شما و آنچه جز خدا ميپرستيديد هيزم و سوخت جهنّم هستيد .
و قتاده گويد : كفّار و بت پرستها لشگر بتهايند زيرا در دنيا و براى آنها خشمگين شده و اطراف آنها حاضر ميشدند يعنى براى بتها در دنيا غضب ميكردند و حال آنكه آنها سودى برايشان نداشتند و نه دفع شرّى از آنان مينمودند .
هامش
( 1 ) - سورهء انبياء آيهء : 98 .