و زهرى است و بقيّه از قاريان جبلا بضمه هر دو و تخفيف خواندهاند .
دليل :
معناى تمام لغتهاى جبلّا خلق فراوان و جماعت انبوه و جمع افرادى است كه طبيعت و سرشتشان بر اوست و اصل جبل طمع و خلقت ، و از آنست جبل براى آنكه خلق شده بر ثبات و پايدارى ، ابو مسلم گويد : اصل آن غلظت و شدّت است
تفسير :
سپس خداوند سبحان فرمود در حكايتش كه در روز قيامت بكفّار چه مى گويد :
وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ
پس توصيف فرمود پرستش را به اينكه آن راه راست از جهتى كه راه بهشت است ، سپس ياد نمود دشمنى شيطان را به فرزندان آدم عليه السلام و فرمود :
وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً
يعنى در حقيقت شيطان بسيارى از شما مردم را از اين گمراه كرده به اينكه آنها را بگمراهى خوانده و بگمراهى واداشته و فريب داده است .
أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ
اينكه او شما را گول مىزند و از حق باز ميدارد ، پس از او آگاه شويد و متوجّه گرديد ، صورتش استفهام و معنايش انكار بر ايشان و سرزنش ايشانست ، و در اين آيه بطلان مذهب جبرىهاست ( در اينكه خداى تعالى اراده كرده گمراهى ايشان را ) و اگر چنان بود كه آنها گفتهاند ، هر آينه اين اجبارى بود بر ايشان و حال آنكه از قصد شيطان انكار نمود عقيده جبرىها را .
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ
اين است آن دوزخى كه وعده داده شدهايد به آن در سراى تكليف كه براى شما حاضر و آن را مشاهده ميكنيد .