اعراب :
أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ
بدل از
" كَمْ أَهْلَكْنا "
است و تقديرش ( الم يروا انّهم اليهم لا يرجعون ) و كم در محلّ نصب باهلكنا مىباشد .
تفسير :
سپس خداوند سبحان كفّار مكه را ترسانيده و فرمود :
أَ لَمْ يَرَوْا
آيا ندانستند گروه كفّار
كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ
يعنى چندين قرن و زمان هلاك كرديم پيش از ايشان از قرنها و زمانها مثل قوم عاد و ثمود و قوم لوط و غير آنها را .
أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ
يعنى آيا ندانستند كه قرنهايى كه ما هلاك - كرديم ايشان را برنميگردند بسوى ايشان يعنى به دنيا برنميگردند آيا عبرت نميگيرند بسرنوشت ايشان ، و وجه تذكّر و يادآورى بكثرت هلاك شدگان اين است كه مقصود ، شما هم به زودى مثل حال آنها ميشويد ، پس نگاهى بخودتان كنيد و بهترسيد كه مبادا موجب هلاكت بيايد و شما در غفلت و غرور باشيد چنانچه براى ايشان آمد و اهل هر زمانى را قرن ناميد براى نزديك بودن آنها در وجود .
وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ
يعنى اينكه امّتها در روز قيامت حاضر ميشوند ، پس آنها را نگاه ميدارند براى آنچه در دنيا عمل كردهاند يعنى و تمام گذشتگان و باقيماندگان برانگيخته ميشوند براى حساب .
وَ آيَةٌ لَهُمُ
يعنى و نشانه و دليل قاطع براى ايشان بر قدرت و توانايى ما بر روز رستاخيز
الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها
يعنى زمين خشك و بايرى كه گياهى نميروياند ما زنده گردانيم بسبب رويانيدن گياه
وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا
يعنى