35 - تا از ميوه آن و از آنچه بدست خويش آن را به عمل آورديم ميخورند آيا سپاس نمىگذارند .
قرائت :
عاصم و حمزه و ابن عامر ( لما جميع ) بتشديد ميم خوانده و باقى از قراء با تخفيف ( لما ) قرائت كردهاند ، و اهل كوفه غير حفص " و ما عملت " بدون " هاء " خوانده و ديگران ( و ما عملته ) خواندهاند .
دليل :
كسى كه ميم از ( لما ) را تخفيف داده پس بدرستى كه از قول خدا ، و ان كلّ مخفّفه از ثقيله و ما از لما را زايده گرفته و تقديرش ( و انّه كل لجميع لدينا محضرون ) است ، و كسى كه ميم از ( لما ) را تشديد داده ، پس البته لما در اينجا را به معناى الّا دانسته گفته مىشود ، سألتك لما فعلت كذا ، از تو پرسيدم آيا چنان نكردى ( و الا فعلت كذا ) و ان نافيه است ، پس تقديرش ما كل الا محضرون نيستند تمامشان مگر حاضر شده .
و قول خدا ( و ما عملته ايديهم ) پس البته حذف در قرآن از اين قبيل بسيار است مثل
وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى
« 1 »
هذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا
« 2 » و موضع و محل ماجراست ، و تقدير آن ، ليأكلوا مما عملته ايديهم ، است و ممكنست كه ما نفيه باشد يعنى ( و لم تعمله ايديهم ) و تأييد مىكند آن را قول خدا
أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ
« 3 » آيا شما زراعت مى كنيد آن را يا ما زراعت كنندهايم .
هامش
( 1 ) - سورهء نمل آيهء : 59 .
( 2 ) - سورهء فرقان آيهء : 41 .
( 3 ) - سورهء واقعه آيهء : 64 .