باشد و ممكنست كه صفت براى حليه يعنى حليه ملبوسه باشد ، و لام از قول او ( لتبتغوا ) متعلّق ( بمواخر ) باشد براى آنكه معنايش اينست ، كشتيها آب را ميشكافند براى طلب كردن فضل خدا ، و قول او
( مِنْ دُونِهِ )
در محل حال است از ضمير حذف شده از قول او ( تدعون ) و تقديرش ( و الذين تدعونهم ) ( كائنين من دونه ) است .
تفسير :
سپس خداوند بنا بر ترتيب آنچه گذشت از دليلها فرمود :
وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ
خداوند شما را از خاك آفريد به اينكه پدر شما آدم را از خاك بوجود آورد زيرا كه هر چيزى باصل خودش برميگردد بعضى گفتهاند : اراده كرده خود آدم را .
ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ
سپس از آب مرد و زن
( ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْواجاً )
سپس شما را مرد و زن قرار داد ، و بعضى گفتهاند : اقسام و صنفهايى .
وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَ لا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ
يعنى هيچ زنى از زنها بچه خود را در شكمش برنميدارد مگر بعلم و اراده خدا ، و هيچگاه او را نميزايد مگر آنكه آن نيز باراده و علم خداست ، يعنى مگر آنكه او داناى به اين حمل و وضع است .
وَ ما يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ
ابن مالك گويد : يعنى طولانى نميكند در عمر هيچ كس
وَ لا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ
و يا كم نميشود از عمر اين سالمند به سپرى شدن اوقات بر او ، يعنى بعضى از عمرش نميرود بگذشتن شب و روز .
حسن و ضحاك و ابن زيد گويند : يعنى كم نميشود از عمر اين سالمند و پير .
و بعضى گفتهاند : يعنى او چيزيست كه خداى تعالى آن را ميداند كه فلانى