اعمل است و مىباشد در معناى لان تعمل و متّصل مىشود ( انّ هذه ) بلفظ امر و مثل آن در كلام ( ارسل اليدان قم الى فلان ) و قدّر مفعولش محذوف يعنى قدّر الحلق و المسامير .
و قول خدا ،
غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها
شهر در محل نصب است بنا بر حال بودن ، و تقديرش غدوها ميسره شهر و رواحها كذلك است ، پس مضاف آن حذف شده و عامل در حال معناى تسخير در قول خدا ، و لسليمان الريح است ، و من يعمل در محل نصب است بنا بر تقدير ، و سخّرنا من الجنّ من يعمل ، شكرا ممكنست مفعول اعملوا باشد بنا بر تقدير اشكروا شكرا چنانچه مىگويى احمد اللَّه شكرا ، پس مفعول مطلق مىباشد و آن مصدرى است ، و ممكن است مفعول له باشد و مفعول اعملوا و تقديرش اعملوا الطاعة شكرا باشد و قول او ،
أَنْ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ
ان مخففه از انّ ثقليه باشد بنا بر تقدير اينكه ، انهم لو كانوا يعلمون الغيب .
ابو على گويد : و تقدير فلمّا خرّ تبين امر الجنّ ان لو كانوا يعلمون الغيب باشد ، پس مضاف حذف شده ف
أَنْ لَوْ كانُوا
بدل از من الجن باشد و لفظ تبيّن اينجا لازم و غير متعدّى مانند آن در قول خدا
وَ تَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنا بِهِمْ
و قول او
فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
« 1 » .
و معنى اينست پس چون روشن شد براى آدميان امر جنّيان كه جاهل
هامش
( 1 ) - سورهء بقره آيهء 259 و سورهء ابراهيم آيهء 45 ، و سورهء نساء 115 و نيز بقره آيهء 109 ، و سورهء توبه آيه 113 و 114 ، عنكبوت آيهء 38 - سورهء محمد آيهء 25 و 32 كه در تمام اين سور و آيات تبين لازم و غير متعدى آمده . " مترجم "