العروج : يعنى صعود و بالا رفتن و المعارج جمع معراج ، و آن نردبان و وسيلهء بالا رفتن است ، و عزب يعزب يعنى دور شد ، و دور مىشود از آن و در حديث آمده هر كه در چهل شب قرآن را بخواند پس البته دور شود عهد او به آنچه از آن شروع نموده يعنى اوائل قرآن از او فوت شده و تأخير در تلاوت آن كرده است ، يعنى بايد قرآن را زودتر در طول يك ماه يا كمتر تمام نمود .
اعراب :
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا
متعلّق بقول او لا يعزب است .
تفسير :
الْحَمْدُ لِلَّهِ
معنايش ، بگوئيد الحمد للَّه و آن تعريف براى وجوب سپاس و ستايش است بر نعمتهاى خداى سبحان و تعليم چگونگى شكر است
الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
آن خدايى كه مالك تصرّف است در تمام آنچه كه در آسمانها و تمام آنچه در زمين است براى هيچكس اعتراضى بر او و يا منع او نيست .
وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ
يعنى تنها اوست در آخرت كه مستحق ستايش است بر كارهاى خويش در دنيا و آخرت براى منعم بودن او در دنيا و آخرت و آخرت ، اگر چه سراى تكليف نيست ، اما ستايش و اعتراف بنعمتهاى خداى تعالى در آن ساقط نخواهد بود بلكه بندگان ناچار بستايش خدايند براى معرفت و شناخت بديهى ايشان بنعمتهاى خدا بر ايشان از ثواب و عوض و اقسام تفضّلهاى الهى بر آنها . و از ستايش و حمدهاى اهل بهشت قول ايشانست
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا
« 1 » ستايش و سپاس مخصوص
هامش
( 1 ) - سورهء اعراف آيهء : 43 .