ابن عبّاس گويد : من از كسانى هستم كه علم قرآن به من داده شده است « 1 » .
و از اصبغ بن نباته از على ( ع ) آمده است كه فرمود : ما نزد رسول خدا ( ص ) بوديم كه حضرت از آمدن وحى به ما خبر مىداد من و كسانى كه درك آن را داشتيم آن را فرا مىگرفتيم و هر گاه از محضر حضرت بيرون مىآمديم مىگفتند :
« ما ذا قالَ آنِفاً »
يعنى : الآن چه مىگفت ؟ و اين را به منظور مسخره نمودن گفتهاند ، يا به اين معنى كه ما در فهم سخنان او نكوشيدهايم .
و بعضى هم گفتهاند اين را بدان جهت گفتهاند كه معناى سخنان حضرتش را نمىفهميدهاند ، و آنچه را كه شنيدهاند درك نمىكردهاند .
بعضى هم گفتهاند : منظورشان از اين سخن تحقير حضرت بوده است ، كه سخنى مفيد فايده نگفته است .
و نيز ممكن است اين پرسش را بخاطر نفاق و رياكارى پرسيدهاند يعنى : من از سخنان حضرت بجز همين قسمت اخير چيزى را فراموش نكردهام ، در قسمت أخير چه مىگفت ؟ دوباره بازگو كن تا آن را هم حفظ كنيم .
و اينكه گفته است يستمع اليك به لفظ مفرد و سپس گفته است خرجوا من عندك به لفظ جمع چون در يستمع ضمير به لفظ من بر مىگردد و در خرجوا به معناى من ، چون من لفظش مفرد و معنايش جمع است ، آن گاه مىفرمايد :
« أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ »
يعنى : دلهايشان را به مهر كافران نشان كرده است ، يا آنكه آنان را بخودشان واگذار نموده است .
« وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ »
يعنى : و از خواهشهاى نفسانى خود و تمايلات طبيعى خود پيروى نمودند ، و به دنبال دليل و برهان نرفتند ، آن گاه خداوند
هامش
( 1 ) - تفسير ابن عبّاس ص 316 ( منظور ازأُوتُوا الْعِلْمَعبد اللَّه بن مسعود است )