امّا اگر در هر دو حالت اسلام آورند تمام اين احكام ساقط شده حكم آنان حكم مسلمانان ديگر است . « حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها » يعنى تا آن هنگام كه جنگجويان دشمن اسلحهء خود را زمين گذاشته ديگر نجنگند . ابن عبّاس گويد : تا آن گاه كه ديگر از مشركين كسى باقى نماند . مجاهد گويد : تا آن گاه كه دينى غير از اسلام باقى نماند . و معنى چنين مىشود تا آن گاه كه جنگ شما و جهادتان اسلحهء مشركين و اعمال زشت آنان را فروكش كرده ، تسليم شوند و جز اسلام كه بهترين اديان است آئينى باقى نماند ، و ديگر بتها را نپرستند ، و اين معنى همانگونه است كه در حديث آمده است : ( از آن هنگام كه خداوند مرا مبعوث به رسالت فرموده است جهاد ادامه دارد تا آن گاه كه آخرين قشر از امّتم با دجّال بجنگند ) . فراء گويد : ( يعنى تا آن گاه كه جز مسلمان يا تسليم شده احدى باقى نماند ) . زجاج گويد : ( يعنى با كافران بجنگيد و آنان را به اسارت بگيريد تا ايمان آورند و ما دام كه كفر باقى است جنگ هم ادامه خواهد يافت . « ذلِكَ » يعنى : اين كه گفته شد وظيفهء شما است . « وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ » يعنى : اگر خداوند بخواهد مىتواند خودش كفّار را هلاك سازد و در دنيا هم گرفتار عذابشان نمايد . « وَ لكِنْ » خدا به شما دستور جنگ و از جان گذشتگى در راه دين ميدهد . « لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ » تا شما را با همديگر امتحان كند و مطيع از عاصى مشخّص گردد ، يعنى : اگر هدف خداوند تنها از بين بردن كفر بود ، خداوند خودش با انواع وسائل هلاكت آنان را از بين مىبرد ، ولى خداوند اراده فرمود كه مردم استحقاق ثواب پيدا كنند ، و اين بدست نخواهد آمد مگر با اطاعت خدا
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٣ — صفحة 45
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٤٥