2 - قول ابن عباس و مجاهد كه گفتهاند : منظور از اين ستاره ثريّا است كه خداوند بهنگام سقوط و غايب شدنش در طلوع فجر سوگند ياد كرده است ، و نيز عرب اسم ( نجم ) را مخصوصا بر ستارهء ثريا اطلاق نموده است ، و شاعر عرب ابو ذويب ميگويد :
( فوردن و العيّوق مقعد رابئ * الضرباء فوق النجم لا يتتلّع ) « 1 »
ابن دريد گويد : ( ثريّا ) هفت ستاره است كه شش عدد آن ظاهر است ، و يك عدد آن مخفى است كه مردم چشم خود را با آن آزمايش ميكنند .
3 - قول حسن است كه منظور از نجم دستهاى از ستارگان است كه سقوط كرده از ديده پنهان شوند ، و منظور از آن جنس ستاره است همانگونه كه راعى گفته است :
و بات يعدّ النّجم فى مستحيرة * يريع بأيدى الآكلين جمودها « 2 »
و گفته شده است كه خداوند با اشاره نمودن به سقوط و غروب ستاره اشاره به طلوع آن فرموده است ، زيرا آنچه كه غروب كند طلوع خواهد كرد ، و از غروب و طلوع آن بر يكتايى خداوند استدلال شده است ، جبائى گفته است : حركات ستاره به هوى توصيف شده است .
از حسن روايت شده است كه غروب اين ستاره عبارتست از سقوط آن روز قيامت بنا بر اين مثل آنجا است كه ميفرمايد :
( وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ )
.
هامش
( 1 ) - ربأهم و ربأ لهم يعنى : مراقب آنان شد ، و ضرباء جمع ضريبة است كه بمعنى ضارب است ، و لا يتتلّع يعنى : براى كار به پا نميخيزد ، و سرش را براى قيام بر نميدارد ، و از ابن برى آمده است كه صحيح آن ( خلف النجم ) است ، در روايت سيبويه نيز چنين است .
( 2 ) - مستحيره به كاسهء بزرگ جاى روغن گويند .