وحى - بمعنى آنست كه مخفيانه معنايى در روان انسان القاء شود ، ولى بمنزلهء علم شده است براى آنچه كه فرشته از سوى خداوند به پيامبرى از انسان القاء مىكند ، و از اين ريشه است قوله (
وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ
) يعنى : خداوند ارشادهايى را به زنبور عسل الهام فرموده است .
قوة - عبارت است از نيرو و قدرت ، و اصل معناى آن شدت است .
مرة - مره در اصل بمعنى شدت بافت است ، و سپس مرة بمعنى قدرت آورده شده است ، بنا بر اين ( مرة ، قوة ، شدة ) از نظر معنى مانند يكديگرند .
افق - عبارتست از كرانهء آسمان و جمع آن آفاق است ، و اطراف زمين آفاق ناميده شده است چون كرانهء زمين همجوار و شبيه كرانهء آسمان است ، شاعر در معناى اول گفته است :
( أخذنا بآفاق السماء عليكم * لنقا قمراها و النجوم الطوالع )
و امرؤ القيس در معنى دوم سروده است :
( لقد طوقت فى الآفاق حتى * رضيت من الغنيمة بالإياب )
تدلّى - عبارتست از فرود آمدن و امتداد يافتن در جهت سفلى ، گفته مىشود : ( ولاه صاحبه فتدلى ) .
قاب - و قاب و قيب ، و همچنين قاد و قيد عبارتست از اندازهء هر چيز .
اعراب آيات :
هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى
مبتداء و خبر و در موضع حال است ، فراء گفته : معطوف است بر ضمير در استوى يعنى : ( استوى جبرئيل و النبى بالأفق الأعلى ) و تقدير مىشود ( استوى هو و هو ) حسن گفته است علت آنست كه هو تكرار نشود و شعرى انشاد كرده است :