خواهد بود بنا بر آنكه حال باشد از دو مفعول كه تقدير آن مىشود : ( أتبعتهم بايمان من الآباء ذريتهم ) يعنى : فرزندان را در اينكه در حكم اسلام هستند به پدرانشان ملحق ساخته ، آنان را در ارث بردن و ارث دادن و دفن در قبرستان مسلمانان به پدرانشان ملحق نمودهايم ، و حكم آنان حكم پدران مىباشد ، مگر در آنچه كه از فرزندان كوچك به خاطر صغير بودنشان برداشته شده باشد .
و اگر ذرّيه در آيه حمل بر بزرگتران شود قوله ( بايمان ) حال خواهد بود از فاعلين كه ذريتهم باشند ، يعنى ذريهء آنان را در احكام دنيا و ثواب آخرت به آنان ملحق ساختيم .
ألتناهم -
وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ
يعنى : ما از پاداش عمل آنان چيزى نكاستيم ، همانگونه كه گفته مىشود (
فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً
) يعنى : از عمل كسى نخواهيم كاست ، و همانگونه كه آمده است : (
وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلا يَخافُ ظُلْماً وَ لا هَضْماً
) .
ذريّتهم - و هر كس ذرّيتهم قرائت كرده و آن را مفرد خوانده است دليلش آنست كه ذريه در حالى كه مفرد است به جماعت اطلاق ميگردد ، و لذا از جمع آوردن آن بىنياز هستيم ، و همين طور است سخن در (
بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ
) و هر كس ذريّتهم را مفرد خوانده و تاء تأنيث در أتبعتهم آورده است دليلش تأنيث اسم ذريّة است ، و هر كس هم ذريّاتهم بصيغهء جمع قرائت كرده است دليلش آنست كه گاهى مجموع نيز جمع بسته مىشود مانند ( أقوام و طرقات ) و در حديث آمده است :
( انكّن صواحبات يوسف
) « 1 » .
و هر كس التناهم را بكسر لام خوانده است ، مثل آنست كه فعلناهم را نيز يك لغت گرفته است همانگونه كه ميگويند : ( نقم ينقم و نقم ينقم ) .
هامش
( 1 ) - شاهد بر سر آنست كه صواحب جمع است و با الف و تاء جمع آورده شده است .