نميشود ، مگر آنكه بگوئيم : من الليل متعلق است بفعل محذوفى كه يهجعون بر آن دلالت مىكند ، همانگونه كه در (
إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ
) و در (
كانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ
) گفته شده است .
« وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ »
حسن گويد : اينان تا سحر به نماز خواندن ميپرداخته و سپس در سحر به استغفار مشغول ميشدهاند .
حضرت صادق ( ع ) ميفرمايد : سحر در نماز وتر هفتاد بار استغفار ميگفتهاند .
از مجاهد و مقاتل و كلبى روايت شده است يعنى : اينان سحرها نماز ميخواندهاند ، زيرا نمازى كه سحرها ميخواندهاند نوعى طلب آمرزش است از سوى آنان آن گاه خداوند از صدقاتى كه ميدادهاند ياد كرده ميفرمايد :
« وَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ »
از ابن عباس و مجاهد نقل شده است سائل يعنى كسى كه از مردم درخواست مىكند ، و محروم كسى است كه درخواست كرده و به او چيزى ندادهاند .
قتاده و زهرى گفتهاند محروم كسى است كه عفيف است و از كسى درخواست نميكند .
ابراهيم نخعى گويد : محروم كسى است كه سهمى در غنيمت جنگى نداشته است .
و در اصل محروم كسى است كه روزى او با ترك سؤال يا از دست دادن مال يا ويرانى باغ و زراعت ، يا سقوط سهم از غنيمت جنگى از او سلب شده است ، زيرا انسان با اين راهها فقير ميگردد .
و ارادهء پروردگار از كلمهء ( حق ) آن ديون لازمه از زكات و غيره است ، يا آنچه كه مردم با ايثار و به اختيار خود بر خويشتن قرار دادهاند .
شعبى گويد : من نتوانستم معنى محروم را درك كنم .