معناى آيات :
آن گاه خداوند بيادآورى نعمتهايى كه در بهشت براى بهشتيان آماده ساخته است پرداخته ميفرمايد :
« إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ »
كه تفسير آن گذشت .
« آخِذِينَ ما آتاهُمْ رَبُّهُمْ »
يعنى آنچه كه از خير به آنان عطا فرموده است :
« إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ »
يعنى : آنان در دار تكليف و دنيا .
« مُحْسِنِينَ »
نيكوكار بودند و دستورات الهى را انجام ميدادند ، و با انواع و اقسام خوبيها نسبت به ديگران نيكى ميكردند ، و آن گاه به اعمال نيك آنان اشاره كرده ميفرمايد :
« كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ »
از زهرى و ابراهيم نقل شده است يعنى : مقدار اندكى از شب را مىخوابيدند ، و بيشتر اوقات شب را نماز ميخواندند .
از سعيد بن جبير از ابن عباس و حضرت صادق ( ع ) روايت شده است يعنى اينان كمتر شبى بر آنها ميگذشت مگر آنكه در آن نماز ميخواندند ، يعنى : آنچه در آن ميخوابيدند رويهم اندك بود ، و ليل اسم جنس است .
و مجاهد گويد : يعنى آنان تمام شب را نمىخوابيدند .
از ضحاك و مقاتل نقل شده است كه وقف بر قليلا خواهد بود ، به اين معنى كه اندكى از مردم بودند كه شب را اصلا نميخوابيدند ، كه بر قليلا وقف شده سپس (
مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ
) جداگانه و ماء نافيه باشد ، كه بطور كلى خواب از آنان نفى شده يعنى : شبها را تا صبح با نماز خواندن و قرائت قرآن احياء ميگرفتند .
مؤلف گويد : اگر ما نفى باشد آنچه كه در تحت نفى او باشد بر او مقدم