بعضى ديگر گفتهاند : تجسّس با جيم در شر است ، و جاسوس صاحب سرّ سرّ است ، ( و تحسس در حيز است و حاسوس صاحب سر خير است ) و ناموس صاحب سر خير است . بعضى گفتهاند : يعنى در جستجوى عيبهاى مسلمين نباشيد تا عيبهايى را كه پوشاندهاند ظاهر سازيد .
از اوزاعى نقل شده است يعنى : از عيبهاى پنهان جستجو نكنيد كه ظاهر شود .
و در حديث آمده است : ( بر شما باد كه از پيروى ظنّ و گمان بپرهيزيد ، زيرا گمان دروغترين پندارها است ، هيچگاه در جستجوى عيب ديگران نباشيد ، و با ديگران قطع رابطه نكنيد ، و نسبت به ديگران حسادت نورزيد ، و نام بد روى همديگر نگذاريد ، و براى بندگان خدا با يكديگر برادر باشيد ) .
« وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً »
غيبت عبارت است از يادآورى عيبهاى ديگران پشتسر آنان به گونهاى كه خلاف حكمت باشد .
در حديث آمده است ( هنگامى كه در بارهء فردى از عيبى سخن گفتى كه داراى آن عيب است و خداوند آن عيب را بد مىداند ، او را غيبت كردهاى . . و اگر با عيبى از او ياد كردى كه در او نيست به او بهتان زدهاى ) .
از جابر روايت شده است كه رسول خدا ( ص ) فرمودند : ( از غيبت بپرهيزيد كه گناه غيبت از گناه زنا سختتر است ، سپس گفتند : زيرا مرد زنا مىكند و آن گاه توبه كرده ، خداوند او را مىآمرزد « 1 » ، اما غيبت كننده آمرزيده نخواهد شد
هامش
( 1 ) - البته منظور آسانى توبهء زنا است نسبت به غيبت كه هم حقّ اللَّه دارد و هم حقّ الناس بر خلاف زنا كه اگر محصنه نباشد فقط حقّ اللَّه دارد ، و گرنه عظمت گناه زنا نسبت به غيبت روشن است ( كاظمى )