اين بتها كه مورد پرستش هلاك شدگان قرار مىگرفتند و آنان گمان مىكردند كه به منظور تقرّب جستن به خدا آنان را مىپرستند - آنان را يارى مىنمودند ؟ ولى بتها بياريشان نشتافتند ، زيرا اين استفهام ، استفهام انكارى است .
« بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ »
يعنى : در آن هنگام كه بتپرستان نياز به كمك داشتند خدايانشان ناپديد گشتند ، و موقع نزول عذاب بمالشان سودى نداشتند .
« وَ ذلِكَ إِفْكُهُمْ »
يعنى : و اين عمل كه خدايانى به غير از اللَّه مىپنداشتند دروغ و افتراء آنان بود .
« وَ ما كانُوا يَفْتَرُونَ »
يعنى : دروغ مىگفتند كه آنان را خدا بر ميشمردند ، آن گاه خداوند بيان مىكند كه در ميان جنّيان هم مانند بشر مؤمنان و كافران وجود دارد و مىفرمايد :
« وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْكَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ »
يعنى : اى محمّد ! ياد آور آن هنگام كه جماعتى از جنّيان را بسوى تو فرستاديم تا به قرآن گوش فرا - دهند .
بعضى گفتهاند : يعنى ما جنّيان را از شهرهاى خودشان با توفيق و لطف و عنايت منصرف كرديم و بسوى تو گسيل داديم .
و از ابن عبّاس و سعيد بن جبير نقل شده است يعنى : جنّيان را از استراق سمع با شهابهاى آسمانى منصرف ساخته بسوى تو گسيل داديم ، در حالى كه بعد از حضرت عيسى ( ع ) جنّيان از استراق سمع ممنوع نبودند ، و لذا گفتند :
اين حادثهاى كه در آسمان اتّفاق افتاده است و ما از استراق سمع بازداشته شدهايم نيست مگر بخاطر آنكه در روى زمين اتّفاقى رخ داده است ، و بدين منظور به زمين آمده در جستجو شدند تا آنكه در ( بطن نخله ) در راهى كه حضرت بسوى عكاظ مىرفت و در حال خواندن نماز صبح بود خدمت حضرت رسيدند ، و از حضرت قرآن شنيدند و در كيفيّت نماز خواندن حضرت توجّه نمودند ، و روى