و علّت اين گفتار آن است كه پس از آنكه پيامبر ( ص ) و مسلمانان در سال حديبيه با صلح بازگشتند خداوند به آنان وعده فرمود كه خيبر را فتح خواهند نمود ، و غنائم جنگى خيبر را هم اختصاص داد به كسانى كه در جريان صلح حديبيه شركت داشتهاند ، پس از آنكه مسلمانان عازم خيبر شدند تخلّف كنندگان از حديبيه گفتند : بگذاريد ما هم دنبال شما بيائيم ، لذا خداوند فرمود :
« يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلامَ اللَّهِ »
ابن عبّاس گويد : تخلّفكنندگان ميخواهند وعدهء الهى را در مورد اختصاص غنائم خيبر به شركت كنندگان در صلح حديبيه تغيير دهند ، و خود را در اين غنائم جنگى شريك آنان سازند .
و از مقاتل نقل شده است يعنى : مىخواهد فرمان خدا را كه فرموده است احدى از تخلّف كنندگان حق ندارند همراه مؤمنين به طرف خيبر روند تغيير دهند .
« قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونا كَذلِكُمْ قالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ »
يعنى : خداوند قبل از خيبر در جريان حركت به سوى حديبيه و پيش از بازگشت ما از حديبيه فرموده است كه شما حق نداريد دنبال ما راه بيفتيد ، زيرا غنيمت جنگى خيبر مخصوص آن كسانى است كه در جريان حديبيه حضور داشتهاند و ديگران حق ندارند با آنان شريك شوند اين قول ابن عبّاس و مجاهد و ابن اسحاق و ديگران از مفسّرين است .
و جبائى گفته است : كه خداوند منظورش از (
يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلامَ اللَّهِ
) (
فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَداً ، وَ لَنْ تُقاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا
) « 1 » است چون اينجا فرموده است شماها با من بيرون نخواهيد آمد اينجا كه اصرار دارند با حضرت راه بيفتند پس مىخواهند كلام خدا را تبديل نمايند .
ولى سخن جبائى غلطى است فاحش زيرا آن سوره بعد از انصراف از حديبيه
هامش
( 1 ) - سوره توبه ، آيه 83 .