دليل قرائت :
ضرّا - أبو على گويد ( ضرّ ) خلاف نفع است ، و در قرآن آمده است : (
ما لا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً
) كه ضرّ و نفع در مقابل هم آمده است ، و ضربه ضمّ ضاد به معنى بدى حال آمده است همانگونه كه در اين آيه مىبينيد : (
فَكَشَفْنا ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ
) به نظر من اين بيان بهترى است در مورد اين لغت ، و نيز جايز است كه ضر به فتح و ضر به ضم دو لغت باشد در يك معنى مانند فقر به فتح فاء و فقر به صم و ضعف به فتح ضاد و ضعف به ضم ضاد . كلام اللَّه - هر كس كلام اللَّه با الف خوانده است دليلش آن است كه به متخلّفين گفته شده است ( شماها با من به طرف غنائم خيبر بيرون نخواهيد آمد ) و اين جملات مفيد و كامل بوده و به آن كلام گفته شده و با لفظ كلام اللَّه آمده است و هر كس كلم اللَّه خوانده است مىگويد : گاهى كلم بر جملاتى كه كلام به آن گفته مىشود اطلاق شده است ، و بر غير آن هم اطلاق شده است ، گر چه در اين مورد كلام مناسبتر است ، همانگونه كه مىبينيد در آيه (
وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنى عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ
) كه خدا بهتر مىداند ولى ظاهرا منظور از كلمه در اين آيه (
نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ
) و دنبالهء آن باشد كه خداوند به بنى اسرائيل وعدهء پيروزى داده است .
لغات آيات :
مخلّفون - مخلف به كسى گويند كه پشت سر كسانى كه از شهر بيرون مىروند ، در شهر بجاى مىمانند ، و از خلف اشتقاق يافته است ، و ضدّ آن مقدم است .
اعراب - اعراب به گروهى از عربهاى صحرا نشين گويند ، و به عربهايى كه شهر نشين هستند اعراب گفته نمىشود تا فرق بين اين دو دسته باشد گر چه هر دو