تهديد به عذاب كرده مىفرمايد :
« وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ »
يعنى : خداوند مردان و زنان منافق را عذاب خواهد فرمود ، و منافقان كسانى هستند كه در ظاهر خود را مسلمان معرّفى مىكنند ولى در باطن مشرك و كافر هستند ، بنا بر اين نفاق عبارت است از پنهان سازى كفر و اظهار ايمان ، واژهء نفاق از ( نافقاء يربوع ) گرفته شده است ، يربوع يك نوع موش صحرايى است ، كه براى لانهء خود به منظور فرار يك در پنهانى دارد كه اگر از در آشكار به او حمله شد از در پنهانى فرار خواهد نمود .
« وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكاتِ »
و اينان كسانى هستند كه با خدا غير خدا را نيز پرستش مىكنند .
« الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ »
يعنى : اينان گمان مىكنند كه خداوند آنان را بر پيامبرش پيروز خواهد ساخت ، و اين گمان خيالى است زشت و فاسد ، و كلمهء ( سوء ) به فتح سين مصدر و ( سوء ) به ضمّ سين اسم است .
بعضى هم گفته گمان و توهّم فاسد آنان اين بوده است كه پيامبر ديگر به هيچ وجه به زادگاه خود مكّه باز نخواهد گشت .
و نيز گفته شده است كه توهّم فاسدشان اين بوده است كه ديگر خداوند احدى را به نبوّت مبعوث نخواهد فرمود ، و مانند اين آيه است آيهء (
وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ
) « 1 » .
« عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ »
يعنى : عذاب و هلاكت بر آنان واقع خواهد شد ، و ( دائرة ) به معنى بازگشت كننده است ، چه به خير چه به شر .
حميد بن ثور در شعر خود گفته است : ( و دائرات الدّهر أن تدور ) يعنى :
چرخهاى روزگار بايد كه بگردد .
هامش
( 1 ) - سورهء فتح ، آيهء : 12