را دنبال فتح آورده ، سپس سيد مرتضى اضافه مىكند : اگر خداوند اراده فرموده بود از اين مغفرت آمرزش گناهانش گفتار خداوند بدين طريق (
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ
) معنى نداشت ، زيرا آمرزش گناهان ربطى به فتح ندارد ، و نمىتواند پشتسر آيهء فتح باشد .
و امّا ( ما تقدم و ما تأخر ) بنا بر اين تأويل اشكالى ندارد كه مراد از آن جناياتى باشد كه كفّار قريش در گذشته نسبت به تو و قومت انجام دادهاند « 1 » .
هامش
( 1 ) - قول سوّمى نيز اماميّه در تأويل اين آيه دارد كه مستفاد است از بعضى روايات از جمله روايت ذيل :
- نور الثّقلين ج 5 ص 56 ح 18 از عيون أخبار الرّضا ( ع ) نقل مىكند كه علىّ بن محمّد بن جهم مىگويد : ( در مجلس مأمون حاضر شدم ، در حالتى كه حضرت رضا ( ع ) هم آنجا بود ، مأمون گفت : يا بن رسول اللَّه مگر شما نمىگوئيد پيامبران معصوم هستند ؟ حضرت فرمود : بله ، مأمون گفت : پس قول خداوند بزرگ كه مىفرمايد :( لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ )چيست ؟ حضرت فرمودند : هيچكس از نظر مشركين مكه از پيامبر خدا ( ص ) گناهكارتر نبود زيرا آنان سيصد و شصت بت را مىپرستيدند پس از آنكه پيامبر خدا ( ص ) آنان را به يكتاپرستى دعوت كرد بر آنان سخت بود ( و گفتند آيا خدايان را به يك خدا تبديل مىكند ، اين چيزى است شگفتآور ؟ ! ) آنان رفتند و گفتند برويد و بر خدايان خود صبر نمائيد اين خواستهء محمّد چيزى است كه ما در ملّت اخير نشنيدهايم و اين جز يك چيز خود ساخته نيست ) پس از آنكه خداوند مكه را براى پيامبرش فتح كرد به او فرمود اى محمّد ( ما براى تو مكه را آشكارا فتح نموديم تا خداوند برايت گناهان گذشته و متأخّرت را ببخشد ) يعنى : گناهان تو در نظر مشركين أهل مكه ، چون در گذشته و اخيرا تو آنان را به يكتاپرستى دعوت -