( رَبَّنا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلَّانا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ )
منظور از گمراه كنندگان ابليس و قابيل « 1 » پسر آدم است كه اوّلين كسى بود كه گناه را روى زمين ايجاد كرد ، و همين معنى از على ( ع ) روايت شده است و گفته شده است كه مراد از اين گمراه كنندگان هر فردى است از جنّ و انس كه راه و روش كفر و گمراهى را ايجاد كردهاند ، منظور از الذّين جنس جنّ و انس است ، همانگونه كه در آيهء
« وَ الَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ »
« 2 » منظور شخصى معيّن نيست بلكه منظور جنس كسانى است كه مرتكب فاحشه خواهند شد .
( نَجْعَلْهُما تَحْتَ أَقْدامِنا لِيَكُونا مِنَ الْأَسْفَلِينَ )
از آنجا كه با اين گمراه كنندگان دشمنند و بعلّت آنكه آنان را گمراه ساختهاند كينهء آنان را سخت به دل گرفتهاند آرزو ميكنند كه آنان را در دركات پائين آتش زير پاى خود اندازند و نيز گفتهاند منظور جهنّميان آنست كه اين دو گمراه كننده را زير لگد انداخته پايمالشان سازند تا خوار شده جزء افراد پست و ذليل شوند .
ابن عبّاس گويد : كفّار ميگويند : گمراه كنندگان را پائينتر از ما اندازيد تا عذابشان از ما سختتر باشد .
پس از آنكه خداوند از عذاب كافران سخن گفت ، بدنبال آن از بشارت مؤمنين ياد كرده فرمود :
( إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ )
يعنى : كسانى كه خدا را بيگانگى شناختند
هامش
( 1 ) تفسير صافى ج 2 صفحهء 499 چاپ اسلاميه و در كتاب كافى از حضرت صادق ( ع ) روايت شده است كه اين دو گمراه كننده از جنّ و انس اولى و دوّمى بودهاند و فلان شيطان بوده است ، سپس مرحوم فيض ميفرمايد : شايد جهتش آن باشد كه ولد الزّنا از نطفهء زنا كار و شيطان مشتركا ايجاد مىشود .
( 2 ) سورهء نساء 4 آيه 21