بر اين هلاك نمودن اينان آسانتر است . ( إِنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ ) آن اقوام گناهكار بودند كه هلاك شدند ، پس اينان هم بترسند از اينكه مانند آنان بسرشان آيد . ( وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ ) يعنى : ما اين آسمان و زمين را بدون حكمت نيافريدهايم ، بلكه آفرينش آنها داراى خاصيّت ، و حكمتى است ، و آن عبارتست از آنكه مكلّفين را از آن بهرهمند سازيم و آنان را در معرض ثواب قرار دهيم ، و نيز بوسيلهء آسمان و زمين ساير حيوانات را به انواع و اقسام لذّتها بهرهمند سازيم . ( ما خَلَقْناهُما إِلَّا بِالْحَقِّ ) يعنى آسمان و زمين جز از روى دانشى كه موجب خلقت آنها بود نيافريديم ، زيرا علم جز براستى و حقيقت دعوت نميكند بعضى گفتهاند يعنى : آسمان و زمين را نيافريديم مگر براى حقّ يعنى امتحان نمودن بوسيلهء امر و نهى و تميز دادن بين نيكو كار و بد كار بدليل اين آيه كه ميفرمايد : « لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَ يَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا » يعنى : تا آنان كه اعمال زشتى انجام دادهاند بپاداش خود برسند و آنان كه كارهاى نيك انجام دادهاند نيز بپاداش عمل نيك خود برسند . بعضى هم گفتهاند يعنى : ما آنها را جز بر حقّ كه مستوجب حمد و ثنا است نيافريديم ، و ما آنها را بر باطل نيافريديم كه مستوجب مذمت باشد . ( وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ ) يعنى : و لكن بيشتر مردم صحّت آنچه را كه ما گفتهايم نميدانند ، زيرا در گفتار ما و استدلالهايى كه بر صحّت آن اقامه شده است دقّت نميكنند . ( إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ ) « 1 » يعنى روزى كه ميان اهل حق
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٢ — صفحة 313
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٣١٣
هامش
( 1 ) تفسير نور الثّقلين ج 4 ص 629 ج 39 از اصول كافى : ( زيد