( وَ نَعْمَةٍ كانُوا فِيها فاكِهِينَ )
يعنى : نعمتها و زندگى وسيعى كه با آن متنعّم بودند همانگونه كه استفاده كنندهء از ميوههاى گوناگون از انواع ميوهها استفاده مىنمايد .
( كَذلِكَ )
كلبى گفته است كذلك يعنى : با هر كس كه نافرمانى مىكند اين چنين رفتار خواهم نمود .
( وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِينَ )
به ارث دادن نعمت آنست كه پس از اوّلى ، به دوّمى برسد ، بدون آنكه دوّمى زحمتى كشيده باشد ، همانگونه كه ميراث به همين شكل باهلش ميرسد ، و چون ثروت و نعمت قوم فرعون پس از هلاكتشان به ديگران رسيد مثل آنست كه از طرف خدا به آنان ارث داده شده است ، و منظور از « قوم آخرين » بنى اسرائيل است ، زيرا بنى اسرائيل پس از هلاكت فرعون دوباره بمصر بازگشتند .
( فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ )
در معناى اين آيه بر چند وجه اختلاف شده است :
1 - از حسن است آنكه اهل آسمان و اهل زمين بر آنان نگريستند ، زيرا اينان مورد خشم پروردگار متعال بودند ، بنا بر اين مثل « تضع الحرب اوزارها » مىشود كه بمعنى تضع الحرب است و مثل شعر شاعر عرب حيطئه كه ميگويد :
« و شرّ المنايا ميّت وسط اهله * كهلك الفتى قد اسلم الحيّ حاضره « 1 »
يعنى : « بدترين مرگها مردن مردهاى است كه در ميان اهلش بميرد
هامش
( 1 ) شاهد بر سر ميّت است كه بمعنى ميتته ميّت مىباشد كه ميتته حذف شده است .