دليل قرائت :
ابو على ميگويد وجه جر در و قيله آنست كه آن را معطوف ميگيريم بر
وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ
و علم قيله يعنى : يعلم الساعه و من يصدق بها و يعلم قيله و معنى يعلم قيله يعنى : ميداند كه دعاء خوب است مثل قوله
ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ
، و
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً
.
و امّا كسى كه قيله را نصب داده است آن را حمل نموده است بر محل و عنده علم الساعه ، زيرا الساعه مفعول بها است و ظرف نيست ، بنا بر اين مصدر اضافه شده است به مفعول به ، و از اين قبيل است شعر شاعر :
« قد كنت داينت بها حسانا * مخافة الافلاس و الليانا « 1 »
« يحسن بيع الاصل و القيانا » .
همانگونه كه قيان و الليان حمل شدهاند بر مضاف اليه مصدر كه مفعول به است همچنين در اين آيه و عنده علم الساعه چون بمعنى يعلم الساعه است قيله بر آن حمل شده است .
و نيز جايز است كه آن را حمل كنيم بر اينكه در اصل يقول قيله بوده است كه يقول در آن حذف شده است ، و منصوب بودن مصدر دلالت بر فعل محذوف مىكند ، و بر همين منوال است قول كعب شاعر :
« يسعى الوشاة جنابيها و قيلهم * انّك يا ابن ابى سلمى لمقتول » « 2 »
هامش
( 1 ) داينت بمعنى اقرضت است و ضمير در بها به قنيه بر ميگردد و قنيه مالى است كه كسب ميكنند ، و الليان عبارتست از تأخير در پرداخت قرض ، و الاصل مال اصيل است در مقابل قيان و قينه كه عبد و امه را گويند ، يعنى خوب ميتواند انواع مال خود را از اصل و فرع بفروشد تا دين خود را اداء نمايد .
( 2 ) توضيحات مربوط به اين شعر در ج 1 عربى اين تفسير ص 132 گذشت .