سبك ذوى العقول مورد خطاب قرار گرفتهاند به طرز ذوى العقول هم جمع بسته شدهاند ، همانگونه كه در جاى ديگر فرموده است
فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
« 1 » و نظير آن در كلام عرب بسيار است . . .
و پيش از اين بحدّ كفايت از اين مثالها ياد آور شدهايم .
و اينكه فرموده است :
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ
از آن فهميده مىشود كه خداوند آسمان را بعد از زمين و پس از آفرينش روزى جنبندگان زمين آفريده است ، و خداوند در جاى ديگر فرموده است
وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
« 2 » بنا بر اين فهميده شد كه زمين آفريده شده بود ولى گسترش نيافته بود ، پس از آنكه خداوند آسمان را آفريد آن گاه بعد از آن زمين را گسترش داد .
و علّت آنكه خداوند اوّلا آسمان را به صورت گاز و دود آفريده سپس آن را به صورت آسمانهايى رويهم ، و سپس آن را با چراغهايى تزئين فرموده است تا اين آفرينش دليل باشد بر آنكه خداوند بذاته مقتدر است و از هيچ عملى عاجز نخواهد بود ، و ذاتا عالم است و چيزى بر او پنهان نخواهد ماند ، بى نياز است و محتاج كسى نيست ، و ما سواى او همگان بدرگاه حضرتش نيازمند و محتاجند .
فَقَضاهُنَّ
يعنى آسمان و زمين را به صورت هفت آسمان محكم ، و
هامش
( جمع با ياء و نون براى ذوى العقول ميآيد .
( 1 ) سورهء انبياء : 21 آيه 33 ( يعنى هر يك از ماه و خورشيد ، در مدار خود شناورند ، كه در اينجا نيز براى ماه و خورشيد كه غير ذوى العقول هستند ( يسبحون ) بسبك ذوى العقول جمع آورده شده است
( 2 ) سورهء نازعات : 79 آيهء 30 يعنى : ( زمين را پس از آفرينش آسمان گسترش داد )