و در مورد بازماندگانش « عقبه » اختلاف شده است كه چه كسانى هستند از ابن عباس « 1 » و مجاهد روايت شده است كه نسل او و فرزندانش هستند .
و حسن گفته است منظور از « عقبه » فرزندان او مىباشد تا روز قيامت .
و از سدى نقل شده است كه « عقبه » آل محمد ( ص ) هستند .
( لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ )
« 2 » يعنى : تا آنان توبه كنند ، و از بت پرستى خود باز گردند و بپدرشان ابراهيم ( ع ) در اقرار به يگانگى اقتداء كنند ، همانگونه
هامش
( از ديگرى پيروى نمايد ، و آن ديگرى ناطق و پيشواى آن يكى باشد ، اما اينكه در يك عصر دو امام و هر دو ناطق باشند نميشود ، گفتم : آيا بعد از حسن و حسين ممكن است امامت به دو برادر برسد ؟ فرمودند : نه خير امامت در نسل حسين جارى است همانگونه كه خداوند فرموده است« وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ » . . . ).
تفسير صافى جلد 2 صفحهء 526 بنقل از احتجاج از پيامبر خدا ( ص ) روايت مىكند كه در خطبهء غدير فرمودند : ( اى مردم قرآن بشما معرفى مىكند كه پس از او امامان از نسل اويند من نيز بشما معرفى كردم كه امامان از منند و من از آنان هستم ، آنجا كه خداوند بزرگ ميفرمايد :« وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ »و بشما گفتم ما دام كه از قرآن و عترت پيروى كنيد گمراه نخواهيد شد ؟ .
( 1 ) تفسير ابن عباس طبع ازهريهء مصر چاپ اول صفحهء 305 : « فى عقبه » فى نسله نسل ابراهيم
( 2 ) تفسير قمى جلد 2 صفحهء 283 در توضيح آيهء فوق ميگويد : يعنى :
« ائمه به دنيا بر ميگردنند » كه طبق اين معنى اين قسمت از آيه اشاره به دوران رجعت دارد .