انجام داده است تجاوز كنيد « 1 » .
سپس خداوند مسئلهء عفو را پيش كشيده ميفرمايد :
( فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ )
يعنى : هر كس عفو كند كسى را كه ميتواند از او انتقام بگيرد و ميان خود و خداى خويشتن را اصلاح نمود پاداش او را خداوند خواهد داد .
( إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ )
آن گاه خداوند بيان ميفرمايد : اينكه مظلوم را وادار به عفو ظالم كرده است نه بدان جهت است كه خداوند ستمگر را دوست دارد ، بلكه بدان جهت كه با اين برنامه ميخواهد پاداشى بسيار عظيم را بر مظلوم عرضه فرمايد ، و براى آنست كه خداوند نيكى و عفو را دوست دارد .
و بعضى هم گفتهاند :
« إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ »
يعنى : خداوند در هنگام انتقام ، انتقام گيرندهاى را كه ظالم باشد ، و از حق خودش تجاوز كند يا هر ستمگر ديگرى را دوست ندارد .
و بعضى ديگر گفتهاند : آيهء اولى
« . . . هُمْ يَنْتَصِرُونَ »
عموميت دارد در وجوب همكارى مسلمانان با يكديگر براى پيروزى بر ستمگران بحقوقشان ، ولى اين آيه مخصوص است به كسى كه ميخواهد در مورد حق شخصى خودش نسبت به كسى كه به او ستم كرده است از او انتقام بگيرد يا او را عفو كند .
از پيامبر خدا ( ص ) روايت شده است كه فرمودند :
« روز قيامت كه مىشود منادى نداء مىكند : هر كس پاداشش با خدا است وارد بهشت گردد ، ميگويند : چه كسى اجرش با خدا است ؟ ميگويند : آنان كه مردم را عفو ميكردهاند ، ايندسته بدون حساب وارد بهشت ميشوند » .
هامش
( 1 ) تفسير كشاف جلد 4 صفحهء 229 هر دو فعل هم اولى و هم دومى كه مكافات آنست سيّئه ميباشند ، زيرا كسى كه بر او وارد مىشود از آن بدش ميآيد ، بدليل اين آيه :« وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ »يعنى اگر چيزى كه آن را بد ميدانند به آنان برسد . . .