شرح لغات :
هنا لك - اشاره به مكان بعيد است .
احزاب - جمع حزب و آن به معنى جماعت است .
فواق - به معنى رجوع و بازگشت است .
تفسير :
خداوند از شكست كافران در جنگ « بدر » حكايت كرده و مىگويد :
جُنْدٌ ما هُنالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزابِ
( لشكرىاند آنجا ، شكسته خورده از احزاب ) « قتاده » گويد : خداوند سبحان در مكه از شكست مشركان در جنگ خبر داده و تأويل آن در جنگ « بدر » بوقوع پيوسته است ، و ( هنالك ) اشاره به جنگ بدر است ، يعنى آنان كه اين سخن را گفتند از جملهء كفارى هستند كه با پيغمبران جنگ كرده و شكست مىخورند ، و تو اى پيغمبر بر عليه آنان يارى شده و غالب خواهى شد . و ايشان احزابى هستند كه در جنگ « خندق » با پيغمبر ما جنگ كردند ، و وجه اتصال اين جمله به ما قبل خود اين است كه :
چگونه ايشان مىتوانند به آسمانها صعود كنند در حالى كه از گروههاى مختلفى هستند كه همواره در مقابل نهضتهاى انبياء شكست خوردهاند .
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ
( تكذيب كرد پيش از ايشان ) يعنى قبل از اين كفار :
قَوْمُ نُوحٍ وَ عادٌ وَ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتادِ
( قوم نوح و عاد و فرعون صاحب ميخها ) دربارهء لفظ ( اوتاد ) اختلاف شده كه اينك توجه مىكنيد :
1 - « ابن عباس » ، « قتاده » و « عطاء » گويند : مراد از ميخها بازيچه - هايى بود كه فرعون با آنها بازى مىكرد .
2 - « سدى » ، « ربيع بن انس » ، « مقاتل » و « كلبى » گويند : فرعون چون به كسى غضب و خشم مىكرد دستها و پاهاى او را با ميخ به زمين ميكوبيد و اين عذابى بود كه او اعمال مىكرد .