وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ ( و قرآن صاحب ذكر ) يعنى صاحب شرف . از ابن عباس . و واضح كنندهء اين سخن قول خداوند است كه مىگويد : ( إِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ ) ، « همانا آن ذكرى براى تو و براى قومت مىباشد - زخرف - 44 » و برخى گفتهاند معنى ( ذِي الذِّكْرِ ) يعنى صاحب بيانى كه مودّى به حق و هدايت كنندهاى به سوى رشد باشد ، زيرا در چنين كتابى دليلهايى ذكر شده است كه هر شخصى در آنها تفكر كند مسلما حق را خواهد شناخت هم از طريق عقل و هم از طريق شرع . « قتاده » گويد : ( ذى الذكر ) بمعنى صاحب تذكر است كه موجب تذكر خوانندگانش مىشود . و « جبائى » گفته مراد از ( ذى الذكر ) كتابى است كه داراى ذكر خداوند و توحيدش و نامهاى نيكويش و صفات برترش ، و ذكر پيامبران ، و اخبار امتها ، و ذكر بعث و نشر و ذكر احكام و آن چه مكلف از احكام و دستورات احتياج دارد ، باشد ، و مؤيّد اين نظر قول خداوند است كه مىفرمايد : ( ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ) ، « فرو نگذارديم در كتاب چيزى را - انعام - 38 » . بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا ( بلكه آنان كه كافر شدند ) از اهل مكه فى عزة ( در سركشى ) يعنى در تكبر از حق و حميت جاهليت هستند . و اين سخن « قتاده » است . و بر اين سخن دلالت مىكند آيهء ديگرى در قرآن كه : ( أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ ) ، « بگيردش عزت به گناه - بقره - 206 » . و برخى گفته : ( فِي عِزَّةٍ ) يعنى در مالكيت و اقتدار و قوتى كه خداوند به آنان داده است مىباشند . وَ شِقاقٍ ( و خلاف ) يعنى هستند ايشان در عداوت و معصيت و اختلاف زيرا كه آنان از متابعت تو سرپيچى كرده و به مخالفت تو مىپردازند . سپس خداوند آنان را ترسانده و گويد : كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ ( اى بسا هلاك كرديم پيش از ايشان از
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢١ — صفحة 70
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٧٠