تفسير :
مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ
( مانند شيوهء قوم نوح و عاد و ثمود ) لفظ ( دأب ) به معنى ( عادت ) است ، پس مقصود اين مىشود : من مىترسم براى شما از مانند سنتى كه خداوند متعال نسبت به قوم نوح و عاد و ثمود به كار برد و از آن هنگام كه ايشان را در برابر كفرشان هلاك و مستأصل گردانيد .
وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ
( و آنان كه پيش از ايشان بودند و نيست خداوند اراده كند ستمى را براى بندگان ) اين آيه روشنترين دليل بر فساد عقيده « جبريه » مىباشد كه مىگويند هر ظلم و ستمى كه در عالم بوجود مىآيد همهاش به ارادهء خداوند است .
سپس از عذاب آخرت نيز هشدار داده و مىگويد :
وَ يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنادِ
( و اى قوم من مىترسم براى شما از روز ندا كردن ) در لفظ ( تناد ) ، ( يا ) حذف شده به خاطر اينكه در آخر لفظ كسرهاى وجود دارد كه دلالت بر ( يا ) محذوف مىكند ، و آن روز ، روز قيامت است كه برخى از ستمكاران برخ ديگر را به بيچارگى و زارى ندا مىكنند .
برخى گفتهاند ، آن روز روزى است كه اصحاب بهشت ، مردم دوزخ را ندا مىكنند كه
( أَنْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا . . . )
، « اين كه به تحقيق ، حق يافتيم آنچه وعده داد ما را پروردگارمان - اعراف - 44 » و اصحاب دوزخ مردم بهشت را ندا مىكنند كه
( أَفِيضُوا عَلَيْنا مِنَ الْماءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ )
، « بريزيد بر ما از آب يا از آنچه خداوند شما را روزى داده است - اعراف - 50 » و اين گفتار « قتاده و ابن زيد » است .
و برخى گفتهاند مراد از روز ندا اين است كه
( يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ )
، « روزى كه بخوانيم هر مردى را به پيشوايانشان - بنى اسرائيل - 71 »
يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ
( روزى كه روى برتابيد پشت كنندگان ) يعنى روزى كه به آتش عرضه مىشويد و در اين حال فرار مىكنيد و گمان خواهيد داشت كه