2 - مردن اول در حالى است كه انسان نطفه بوده پس خداوند او را در دنيا زنده گردانيده است ، سپس براى بار دوم خداوند او را مىميراند ، سپس او را در رستاخيز زنده مىگرداند ، پس اين دو زندگى و دو مرگ مىباشد و نظير آن قول خداوند است كه مىفرمايد :
( كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ )
« چگونه كافر شديد خدا را و حال آنكه مرده بوديد پس ميراند شما را سپس بسوى او بازگردانده شويد - بقره 28 » و اين قول « ابن عباس » و « قتاده » و « ضحاك » و « مختار » و « ابو مسلم » است .
3 - زنده شدن اول در دنيا و دوم در قبر باشد كه در قيامت زنده شدن نخواهد بود و مرگ اول در دنيا و مرگ دوم در قبر باشد و اين قول « جبائى » است .
فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا
( پس اعتراف كرديم به گناهان خود ) كه در دنيا مرتكب شده بوديم
فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ
( پس آيا براى بيرون رفتن راهى هست ؟ ) اين يك نوع نرمش براى استدعا مىباشد ، يعنى آيا پس از اعتراف به گناه راهى براى خروج وجود دارد ؟ ! برخى گفتهاند كه ايشان درخواست بازگشت به دنيا را مىكنند ، يعنى آيا از آتش مىتوانيم بيرون رويم به سوى دنيا تا به طاعت خداوند بپردازيم و اگر خداوند مىدانست كه ايشان اگر برگردند رستگار مىشوند ، ايشان را به حال تكليف باز مىگردانيد و لذا مىفرمايد :
( لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ )
« اگر برگردانده شوند دوباره انجام مىدهند آنچه را كه نهى شده بودند از آن - انعام - 28 » خداوند با اين بيان متوجه مىسازد كه اگر كافران راست بگويند خداوند آنچه را كه ايشان آرزو داشته و درخواست مىكردند اجابت مىفرمود . در اين آيهء مورد بحث گويا چيزى در تقدير گرفته شده است كه چنين مىشود : ( پس