برخى گفتهاند كه موحدان چون داخل بهشت شوند فرشتگان حمد خدا را گويند . عدهاى گفتهاند تسبيح ايشان در اين وقت به جهت لذت بردن و تنعم است نه به جهت تعبد چه اينكه در آنجا تكليفى نيست خداوند امر داورى و قضا را در آخرت بزرگ قرار داده به اين كه ( عرش ) نصب شود و ملائكه در دور عرش قيام كرده و خدا را تعظيم و ستايش مىكنند چنان كه پادشاهان چون بخواهند داورى كنند بر تخت خود مىنشينند و لشكر خود را مىفرمايند تا براى تعظيم آنان در كنار ايشان قرار گيرند ، اگر چه قرار گرفتن خداوند بر عرش محال است زيرا خداوند به صفت اجسام و جواهر نيست و جلوس بر عرش از صفات اجسام است ولى از باب تفهيم و مثال چنين بيان شده است . وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ ( و داورى شود ميان ايشان به حق ) يعنى ميان مخلوقات به عدل تفصيل داده شود . گفته شده كه ميان پيامبران و امتهاى داورى شود و نيز گفتهاند ميان اهل بهشت و دوزخ به حق داورى شود . وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ( و گفته شود سپاس خداى را كه پروردگار جهانيان است ) اين سخن اهل بهشت است كه براى سپاسگزارى از نعمتهاى تام خداوند مىگويند . برخى گفتهاند : اين از كلام خداوند است كه در آغاز آفرينش گفت : ( الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ ) و نيز پس از نابود كردن خلق و پس از برانگيختن ايشان و استقرار اهل بهشت در بهشت فرمايد ( الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ) پس واجب است براى ادب گزاردن به خداوند متعال ، آغاز و انجام هر كارى را به حمد و ستايش خداوند انجام دهيم .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢١ — صفحة 223
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٢٣