روحشان در بدنشان لحظهاى استقرار نمىيافت ، به جهت شوق و علاقه به ثواب و پاداش ؛ و ترس از عقابِ آفريدگار در نظرشان بزرگ و غير او در ديدگاهشان كوچك جلوه دهد ، پس ايشان در باره بهشت همانند كسى باشند كه آن را ديدهاند و در نعمتهايش غوطه ور مىباشند ؛ و در باره آتش همچون كسانى هستند كه آن را ديده و به عذابش گرفتار گشتهاند .
دلهايشان محزون ، از شرّشان در امان ، جسمشان لاغر ، خواستههايشان ساده ، وجودشان پاك ، كمك خواهى اسلاميشان عظيم ، روزهاى كوتاه را شكيبائى نموده براى دستيابى به آسايشهاى طولانى ، به همراه تجارتى سودمند كه پروردگارشان كريمشان برايشان ساده و آسان كرده است ، دنيا ايشان را اراده كند ولى آنها ارادهاش نكنند ، دنيا ايشان را جستجو كند و آنها ناتوانى نشان دهند ، دنيا از ايشان پنهان گردد و ايشان فداكارى نمايند .
اما شبانگاهان قدمهايشان صاف و استوار ، مشغول تلاوت قرآن با حالت ترتيل هستند ، به وسيله آن خود را اندوهناك و غمگين مىگيرند ، و درمان دردهاى خود را از آن مىجويند ، اندوهشان به جهت گناهانشان به هيجانشان مىآورد ، و درد خواستههايشان را سبك مىگرداند ، پس اگر بر آيهاى از آن مرور كنند كه مشوّق باشد بر آن اعتماد كنند و بدهايشان را بر آن ظاهر سازند ، بطورى كه گمان مىكنند در مقابل چشمشان حضور دارد ؛ و اگر بر آيهاى مرور كنند كه در آن وعده خوف و ترس باشد ، گوش دل و چشم خود را بر آن مىسپارند و پوست بدنشان بلرزه و دلهايشان به وحشت افتد ؛ و گمان كنند كه صداى نعره آتش دوزخ و شعلههايش در بيخ گوشهايشان طنين افكند . پس بر سختى آن ناله كنند و پروردگارشان را تمجيد نموده و بزرگ شمارند ؛ و پيشانى ، كف دست ، زانو و اطراف پاهاى خود را بر زمين گسترانده ، اشكهايشان بر گونههايشان جارى گشته و در آزادى گردنهايشان از آتش به خدا پناهنده مىشوند .
و اما روزان پس بردبارانى دانا ، نيكوكار و پرهيزكارانى كه ايشان را لاغر و
التمحيص ( تكامل و طهارت روح ) ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: محمد بن همام الإسكافي
ص١٦٥