طرق بعيده و راههاى خطرناكى است كه انسان ايمن نيست كه بعد از ورود در آن بطور كلى از آن بسلامت خارج شود .
فصل بيست و سيم
همانا دوست فاضلى داشتم از متعلمين علم كلام ، كه خدايش رحمت كند و از او راضى شود ، و غالبا در محضر ما حاضر ميشد و بمذاكرات علمى ميپرداختيم . روزى بوى گفتم : طرق معرفت خداوند مطابق معلومات و مقدورات او جل و علا است ، و عدد آن منحصر بفهم و ادراكات انام نيست ، و چون طريق معرفت را منحصر به نظر بندگان ميدانست و با آن انس گرفته بود از اين كلام بسيار تعجب نمود ، به او گفتم چه گوئى در باره حضرت عيسى بن مريم عليه السلام هنگامى كه در گهواره :
إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِيَ الْكِتابَ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا
گفت : آيا معرفت او از روى نظر و استدلال بود ؟ پس در جواب عاجز ماند و در وادى حيرت فرو رفت .
و نيز روزى به او گفتم : چه گوئى در حق كسى كه از طريق نظر و استدلال در مقام معرفت خداوند برآيد ، آيا در اول امر در حال شك و ترديد است ؟ جواب داد كه : آرى در حال شك است ، گفتم آيا نبى اكرم محمد و وصى او على عليهما السلام برههء از زمان بر ايشان گذشت كه در حال شك و ترديد بودند ؟ در جوابم گفت : بر من غالب آمدى و مرا محكوم كردى ؛ زيرا كه چنين حرفى نتوانم گفت ؛ براى اينكه خلاف آن محقق و مسلم است ، و از حالات آن بزرگواران مطلب كاملا روشن و معلوم است .
پس براى زيادى توضيح به او گفتم : اگر چه براى انس و عادتى كه به اين مطالب پيدا كردهء با من موافقت نخواهى كرد ، لكن آيا قبول دارى كه عقل كه كاشف حقايق و معارف است از كسب تو نيست ؟ و از تحت قدرت و اختيار تو خارج است ؟ و همچنين آثارى كه در آن نظر نمائى و به آنها استدلال كنى از تحت اختيار و تدبير تو بيرون است ؟ و چشمى كه با آن در آثار خلقت بنگرى از خلق تو نيست ؟ خلاصه اينكه آنچه دخالت در نظر و استدلال تو دارد و در اين جهت مددكار تو است از تدبير تو نيست و از تحت اختيار تو خارج است و همه