جالب است كه حمد اللّه مستوفى اينها را قصبه ناميده و رشيد الدين با نام قريه از آنها ياد مىكند . از اين مسئله نتيجه مىگيريم كه « قريه » در دورهء مورد بحث ، همان قصبه و « ده » همان روستاست . قريه خيلى بزرگتر از روستا بود . رشيد الدين نام برخى قريههاى اين محال از جمله شالجان ، نبست ، كافير ، مليك ، شيندآباد ، كوشك و راديان را آورده است . او به نام روستاى گئدهنجيق نيز اشاره مىكند . « 1 »
رودقات : در پشت كوه سرخاب ، جانب شمال ، و در 1 تا 4 فرسنگى تبريز واقع است . نزديك چهل روستا دارد . بزرگترين روستاهاى آن هرزنق ، رود هند ، سارد ، الينجق و اوفريد است . « 2 » در وقفنامهء رشيد الدين نام بسيارى از قريههاى اين محال از جمله نهند ، كاروانه ، ايشيدره ( ايچدره ) ، وسنجق ، هفتهوران ، قيزيلجا ، لنق ، استيارد ، جينديق ، افشرد ، كولق و سفيده خونين آمده است . « 3 »
خانيم رود : حمد اللّه مستوفى هيچ معلوماتى دربارهء اين محال نمىدهد ، ولى در وقفنامهء ربع رشيدى نام بسيارى از قريهها و روستاهاى اين محال آورده شده است ، قريهها مانند برارين ، اريس ، قيزليجا ، باروج ، شترخان ، كوروان ، نهرام ، سبزارين ، يوخارى بيرام ، و روستا مانند شومشاد . « 4 »
بدوستان : در سال 740 ق . ( 1340 م . ) صد هزار دينار از اين محال شمالى تبريز حق ديوانى گرفته شده بود . مادر قاو و اريشان بزرگترين روستاهاى آن بودند . « 5 »
اوجان : حمد اللّه قزوينى مىنويسد كه « در دفاتر قديم آن را تابع ناحيهء مهران رود نوشتهاند ولى اين درست نيست » . اوجان در 8 فرسنگى ( 54 كيلومترى ) تبريز به دستور غازان خان در سال 698 ق . ( 1299 م . ) برپا شد . در آنجا ساختمان ، بازار ، حمام و كاروانسراىهاى بسيار ساخته شده بود . حصارى كه غازان خان به دور اوجان كشيد ، 3000 گام طول داشت . « 6 »
تسوج : اين قصبه در دو منزلى شمال غربى تبريز قرار داشت و باغ و بوستان آن فراوان بود .
رشيد الدين مىنويسد كه قريهء تسوج تابع تبريز است . حمام و آسياب بسيارى در آنجاست . « 7 »
هامش
( 1 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 362 - 363 ، 365 - 368 ، 374 - 376 ، 380 .
( 2 ) . نزهة القلوب ، ص 90 ؛ وقفنامهء مسجد مظفريه ؛ نك : محمد جواد مشكور ، تاريخ تبريز ، ص 671 .
( 3 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 361 - 363 ، 376 - 379 .
( 4 ) . همان ، ص 364 ، 376 - 377 ، 432 ؛ نزهة القلوب ، ص 91 .
( 5 ) . نزهة القلوب ، ص 91 .
( 6 ) . تاريخ وصاف ، ص 384 - 385 ؛ نزهة القلوب ، ص 91 .
( 7 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 374 .