فرمانروايى جهانشاه قرهقويونلو ( 1436 - 1467 م . ) در عرصهء تجارت نوعى احيا مشاهده مىشود .
عبد الرزاق سمرقندى اشاره مىكند كه در دورهء جهانشاه ، آذربايجان آباد گشته و تبريز داراى جمعيت بسيار شده بود . « 1 » جهانشاه براى گسترش تجارت داخلى و خارجى مىكوشيد .
بدين ترتيب كه احمد بن موسى كه از بورسا به تبريز كالا آورده بود ، در تبريز مىميرد . مأموران دولت هشت خروار ابريشم او را صاحب مىشوند . سلطان محمد پادشاه عثمانى در نامهاى به جهانشاه تقاضا مىكند كه اموال او به پسر و وارثش شيخ محمد بورسوى برگردانده شود . خواجه شمس الدين ملك التجار در اينباره بررسى كرده و به دستور جهانشاه ، اموال مذكور برگردانده مىشود . « 2 »
در نيمهء دوم سدهء پانزدهم ميلادى به ويژه دورهء فرمانروايى اوزون حسن آققويونلو ( 1453 - 1478 ) روابط ايجاد شدهء اقتصادى ميان آذربايجان و اروپا خصوصا ونيز ، بر رشد تجارت داخلى و خارجى تبريز تأثير فراوان نهاد . عوامل زير در رشد پيشرفت اين برههء زمانى مؤثر بود :
اوزون حسن متوجه بود كه مالياتها و مكلفيات پيش از وى سنگين بود . او با هدف از ميان بردن آشفتگى كشاورزى و با در نظر گرفتن منافع اعيان زميندار ، قانوننامهاى براى تنظيم و ساماندهى مالياتها صادر كرد . اين دستور العمل « قانوننامهء سلطان حسن » ناميده مىشد . در اين قانوننامه كه در سالهاى 874 - 881 ق . ( 1470 - 1477 م . ) صادر شد ، مقدار مالياتها دوباره معين گرديد . « قانوننامهء سلطان حسن » تا نيمهء نخست سدهء شانزدهم ميلادى يعنى صدور قانوننامهء شاه تهماسب اول ( 1524 - 1576 م . ) در سال 964 ق . ( 1557 م . ) به قوت خود باقى بود . « 3 » اگرچه اين اصلاحات موقتى بود ولى نظام مالياتى را سامان بخشيد .
اوزون حسن به برقرارى ارتباط دوستى با دولتهاى اروپايى بسيار اهميت داد و به ونيز نيز بيشتر نزديك شد . ازدواج او با كاترينا دسپينا برادرزادهء داويد كومننوس آخرين امپراتور بيزانس اين كار را آسان كرد .
كاهش جنگهاى نظامى در نيمهء دوم سدهء پانزدهم ميلادى براى پيشرفت اقتصاد تبريز امكان آفريد . در نتيجه هنر و صنعت نيز رونق يافت . كنتارينى كه در سال
هامش
( 1 ) . مطلع السعدين ، نسخهء خطى ، ورقهء 491 .
( 2 ) . فريدون بيگ ، منشآت السلاطين ، ج 2 ، ص 231 - 233 .
( 3 ) . براى آگاهى بيشتر نك :C . A . Onollahi . XV asrda Azarbaijanda bazi vergilarin migdari va olchusi hagginda . Tarikhinin. 59 - 49 .s. 1 .no. 1967 .manbaii kimi . . Azrabaijan SSRRA khabarlari