اسارت گرفته شدند . « 1 » ثروتى كه در طى ساليان دراز در تبريز گرد آمده بود ، در عرض ده روز به تاراج رفت . « 2 »
در اواخر سدهء چهاردهم مناقشات پياپى حاكمان محلى ، ضربهء سنگينى به كشاورزى منطقه وارد كرد . دشمنان مهاجم شهر را تاراج و ويران كردند . در سال 794 ق . ( 1391 - 1392 م . ) پس از آنكه سپاهيان قره يوسف تبريز را چپاول نمودند ، بيتام چاكر و برادرش منصور با سپاهيانى تبريز را محاصره كردند و به زور پول بسيارى از مردم را گرفتند . حافظ ابرو مىنويسد :
« اهالى شهر به تنگ آمده بودند . » « 3 »
در دورهء فرمانروايى ميرانشاه و عمر ميرزا تجارت تبريز چندان پيشرفتى نكرد . عمر ميرزا به اهالى تبريز و سلطانيه خبر فرستاد كه مىخواهد به يادبود تيمور ضيافتى برپا كند . از همينرو دستور داد كه از همان شهرها سه هزار دست پارچهء ظريف و قماش بسيار گرفته شود . داروغهء تبريز به همراه ملازمان مسلحش به نزد كلاويخو رفت و بارهاى او را گشود و ابريشم ، پارچهء ظريف ، قماش سرخ و ظروف چينى بسيارى به دست آورد . « 4 » همهء اين مسائل مانع رشد تجارت شد .
پطروشفسكى اينگونه بيان مىكند كه پس از آنكه تيمور هشترخان را در 797 ق . ( 1395 م . ) و بغداد را در 802 ق . ( 1400 م . ) چپاول كرد ، اهميت تجارى تبريز بسيار افزايش يافت . « 5 » به نظر ما در اين دوره سلطانيه به مركز تجارت تبديل شده بود ، نه تبريز . گفتنى است كه سلطانيه شهر درجه يك و تبريز درجه دو بود . اين بدان خاطر بود كه تبريز هشت سال پيش از هشتر خان و سيزده سال پيش از بغداد توسط تيمور غارت گرديد و ضربهاى سهمگين بر اقتصاد آن وارد شد . زمانى زيادى براى احيا و آبادانى تبريز لازم بود .
اشارات كلاويخو اسپانيايى كه در سال 805 ق . ( 1403 م . ) در تبريز حضور داشت ، در اين زمينه جالب است . كلاويخو اشاره مىكند كه در تبريز هر نوع كالا اعم از ابريشم ، پنبه ، تافته ، پارچه ، ابريشم خام ، جواهرات و ظروف مختلف فروخته مىشد . ولى او در مقايسهء تبريز با سلطانيه مىنويسد : « از نظر تجارى سلطانيه نسبت به تبريز نسبتا اهميت بيشترى دارد . ولى از
هامش
( 1 ) . رسالهء فى واقعة الكبرى فى تبريز و يا نفثة المصدور . ( نك : محمد جواد مشكور ، تاريخ تبريز ، ص 606 - 612 ؛ روضات الجنان ، ج 2 ، ص 640 - 659 . )
( 2 ) . ذيل جامع التواريخ ، همان ، ص 281 .
( 3 ) . همان ، ص 295 .
( 4 ) . كلاويخو ، همان ، ص 328 - 329 .
( 5 ) . پطروشفسكى ، همان ، باكو ، 1949 ، ص 195 .