شام غازان تعيين گرديد . بنا به نوشتهء وصاف سالانه از املاك وقفى غازان خان صد تومان درآمد به دست مىآمد . « 1 » اين رقم تقريبا با ماليات تمغايى كه سالانه از تبريز و اطراف آن گرفته مىشد ، برابر بود .
بنا به مطالب برخى منابع و سفرنامهها ، ادويه ، مرواريد و ياقوت از سيلان و مالايا ؛ زمرد ، الماس ، عنبر ، عطر ، صندل ، مشك و پارچهء متقال از هند ؛ شال از كشمير ؛ لعل از بدخشان ؛ قالى از ماوراء النهر ؛ قطيفه و فيروزه از نيشابور ؛ پارچههاى زردار و اطلس از مرو ، توس ، نيشابور ، موصل ، يزد و كرمان ؛ عطر ، گلاب و منسوجات از شيراز ؛ سلاح از گرجستان ، شام و فرنگ ؛ كمخا از چين ؛ منسوجات از بغداد ، اسكندريه و يزد ؛ پالتو و پارچهء كتان از روسيه ؛ تافته و پارچهء پشمى از قسطنطنيه ؛ ماهوت ، پارچههاى كتان و پشم و روى از آلمان به تبريز وارد مىشد .
از تبريز نيز منسوجات ، پارچهها ، قالى و قاليچهها ، صنايع دستى ، خشكبار و . . . صادر مىشد . « 2 »
پارچههاى زرين ، اطلس ، كمخا ، قطيفه ، متقال ، كتان و تافته جايگاه مهمى در تجارت داشت . در سال 740 ق . ( 1340 م . ) در خزانهء ايلخانيان منسوجات و پارچههاى زيادى از اسكندريه ، يزد ، شيراز و بغداد ؛ كمخاى چين و تبريز ؛ قطيفههايى از نيشابور و سمرقند ؛ پارچه ، پرچم ابريشمى و پالتو از روسيه و اسكندريه ؛ اطلس چين و شيراز ؛ متقال از هند و اصفهان ؛ پارچهء كتان از روسيه و اروپا ؛ و تافته و پارچههاى پشمى از سيواس و قسطنطنيه وجود داشت . « 3 »
از مطالب مذكور روشن مىشود كه بازرگانان از همهجاى دنيا از آسياى مركزى ، چين ، هند ، آسياى صغير ، اروپا و روسيه به تبريز سرازير شده بودند . تبريز به مركز تجارت شرق و غرب تبديل گرديده بود . محصول دست صنعتكاران تبريز از جمله پارچههاى پنبهاى ، زرين ، پشمى و ابريشمى ، لباسها و قالى و قاليچهها توجه بازرگانان بيگانه را جلب كرده بود . علاوه بر اين روابط تجارى با شهرهاى ايران از جمله يزد ، كاشان ، كرمان ، و اصفهان و شهرهاى شمال آذربايجان همچون دربند ، شماخى و گنجه گسترش يافت .
پارچههاى زرين نيز در تجارت نقش مهمى داشت . علاوه بر طلا و نقره ، پارچههاى زرين هديهء اصلى طبقهء اعيان بود . تا زمان ايجاد سيستم پول واحد توسط غازان خان ، قماشهاى زردار به عنوان وسيلهء مبادله در داد و ستد به كار مىرفت . حتى كمبود قماش در كشور وجود داشت . « 4 »
هامش
( 1 ) . تاريخ وصاف ، ص 384 .
( 2 ) . مكاتبات ، ص 197 ؛ رسالهء فلكيه ، ص 242 - 244 ؛ مانانديان ، همان ، ص 300 - 301 ؛ عباس اقبال ، همان ، ص 558 .
( 3 ) . رسالهء فلكيه ، ص 242 - 244 .
( 4 ) . جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 491 ، 495 .