بغداد توسط هلاكو خان ، اهميت بين المللى تجارى تبريز بسيار افزايش يافت . تا اين زمان بغداد مركز تجارت بين المللى بود ولى از اين زمان تبريز جاى بغداد را گرفت . به نوشتهء هيد تنها از اين زمان تبريز به مركز تجارت آذربايجان تبديل شد . « 1 »
1 . در سال 663 ق . ( 1265 م . ) تبريز به عنوان پايتخت دولت هلاكو خان معرفى گرديد كه از آمودريا تا مصر گسترده بود . اين مسئله نقطهء عطفى در حيات تبريز بود . در يك كلام تبريز به مركز اقتصادى و سياسى ايلخانيان تبديل شده بود . « 2 » درآمد تمام ايالتها و ولايتها به خزانهء ايلخانيان واريز مىشد . اگر در نظر گرفته شود كه قلمرو حكمرانى اباقا خان قسمت مهمى از امپراتورى مغولان بود ، تبريز به اندازهء پكن نقش ايفا مىكرد كه از طرف قوبيلاى خان در غرب امپراتورى مغول پايتخت شده بود . از دورهء حكمرانى اباقا خان تا سالهاى اوليهء فرمانروايى ابو سعيد ( 1316 - 1331 م . ) تبريز درخشانترين مرحلهء زندگى اقتصادى و اجتماعى خود را گذراند . در اين مدت تبريز توجه به ايلچيان مصر و هندوستان و فرستادگان پادشاهان اروپايى ، امپراتوران بيزانس و پاپها را به خود جلب كرد . « 3 » تبريز به مركز توجه بازرگانان خاورميانه « 4 » و اروپا به ويژه ونيز و جنوا تبديل شد .
2 . جاى گرفتن بر سر راههاى مهم بازرگانى ، پيشرفت نيروهاى توليدى و اشتغال بيشتر اهالى به صنعت و تجارت زمينه را براى تبديل تبريز به شهرى مهم فراهم كرد . تبريز نه تنها در آذربايجان بلكه در تمام قلمرو ايلخانان بزرگترين و بهترين شهر براى صنعت و تجارت بود . راه تجارى كاروانها از اين شهر مىگذشت . وصاف اين شهر را « مصر كوچك » ناميده بود . « 5 » يادداشتهاى ماركوپولو جهانگرد ونيزى كه در سالهاى 693 - 694 ق . ( 1294 - 1295 م . ) در تبريز بود ، اين نظر ما را تأييد مىكند . او مىنويسد : بيشتر مردم تبريز به صنعت و تجارت مشغولند . موقعيتهاى تجارى شهر آنقدر خوب است كه تاجران زيادى از هند ، بغداد ، موصل و هرمز براى دادوستد به اينجا مىآيند . در تبريز مىتوان سنگهاى قيمتى و مرواريدهاى عالى پيدا كرد . در اينجا تاجرانى كه با خارجيان داد و ستد مىكنند ، خيلى زود ثروتمند مىشوند . « 6 »
هامش
( 1 ) . هيد ، همان ، ص 93 .
( 2 ) .Karl Jahn . Doguile bati arasinda bir ortachag kultur merkezi ( Prof . Karl Jahn in islam arashtirmalari Enstitusunda verdigi bir Konfranter ) Istambul Universetesi edebiat fakultasi. 34 - 29istambul , she، 1971 .yayinlari islam tetkikleri enstitusu dergisi . Cilt IV. ( 3 ) . همان .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . عليزاده ، همان ، ص 221 .
( 6 ) . ماركوپولو ، همان ، ص 31 ؛ پطروشفسكى ، مقاله دربارهء آذربايجان ، باكو ، 1961 ، ص 34 .