اينباره بحث كرده است . « 1 » دانشمند معروف شوروى دياكونف و عليف در آثار پژوهشى خود دربارهء مادها ، پيرامون تبريز نيز اطلاعاتى دادهاند . « 2 »
تارويى - تارماكيس يا همان تبريزى كه در كتيبهء سارگن از آن نام برده شده ، در محل كنونى يا كمى آن طرفتر قرار داشت . بدينترتيب تبريز كنونى نخستين بار به شكل تارويى - تارماكيس ، بعدها در منابع عربى به صورت تبريز و تبريز ، در منابع پارسى تبريز ، و در منابع پيش از ميلاد به گونهء تاورژ و داورژ ضبط شده ، و در لهجهء محلى آذربايجان به صورت تربيز آمده است .
دربارهء تارويى - تارماكيس كه شكل اوليهء تبريز است ، ملاحظات مشخصى از نظر ريشهشناسى وجود دارد . دياكونف و فاضلى اين واژه را در زبان آشورى قديم به معناى « قلعهء دولايه » گرفتهاند ، هيوبرگ و گرانتوفسكى بر مبناى اوستا آن را در معناى « ديو » ى كه با « تائورى » الهى شده آوردهاند « 3 » ، ولى به نظر ما اين نام با تورى ، نام باستانى كوه سرخاب ارتباط دارد . كلاويخو مىنويسد : « تبريز دشتى است كه در ميان دو كوه جاى گرفته است . كوههاى سمت چپ آن تا اطراف شهر گستردهاند . در شمال آن نيز رشته كوههايى وجود دارند . » « 4 » شهر تبريز از شرق به سرخاب ، از غرب به يانيق و از جنوب به سهند محدود است . « 5 »
كنتارينى كه نام تبريز را با كوه ارتباط داده ، مىنويسد : « در نزديكى اين شهر چند كوه سرخ فام مشاهده مىشود . مىگويند كه كوههاى تورى ناميده مىشوند . » « 6 » به نظر مىرسد بايد كوه سرخاب باشد . توماس هربرت و آدام اولئاريوس نيز اشاره مىكنند كه نام تبريز از كوهى به نام « تاوروز » برداشته شده است . چرا كه اين شهر در دامنهء همين كوه است . آدام اولئاريوس مىنويسد كه امروزه تبريز در دامنهء كوهى به نام « توروس » واقع شده است . « 7 »
با در نظر گرفتن موارد مذكور اين احتمال پيش مىآيد كه تارويى نام باستانى تبريز با نام تارويى يا تورى كه نام كوه سرخاب بوده ، ارتباط دارد . نام اين كوه نيز در گذشته تائورى يا
هامش
( 1 ) . نك : دياكونف ، « تاريخ اورارتو » ، مجلهء پژوهشهاى تاريخى ، مسكو ، 1951 ، ش 2 - 4 .
( 2 ) . دياكونف ، تاريخ ماد ، ص 216 ؛ اقرار عليف ، تاريخ ماد ، ص 213 .
( 3 ) . دياكونف ، همان ، ص 216 ؛ گرانتوفسكى ، همان ، ص 280 - 283 .
( 4 ) . نك : سفرنامهء كلاويخو ، ص 161 - 162 .
( 5 ) . محمد رضا طباطبايى ، تاريخ اولاد الاطهر ، تبريز ، 1304 ه . ، ص 132 - 133 .
( 6 ) . كنتارينى ، سفرنامهء ونيزيان در ايران ، ص 135 .
( 7 ) . ،Abridged and ed . Bu sir William Foster. ( 1629 - 1627 ) .Tomas Herbert . Travels in Persia. 314 ، 312 .p. 1928 .Londonنك : آدام اولئاريوس ، دربارهء سفر از مسكو به ايران ، مسكو ، 1870 ، ص 704 .