استحكام يافته بودند نبرد كردم . ديوارهاى همان دژها را تا پى ويران كرده با خاك يكسان نمودم . خانههاى داخل دژ را آتش زدم . آذوقهء فراوان ساكنان آنجا را در آتش سوزاندم . انبارهاى انباشته از جو را گشوده و آذوقهء سپاهيان بىشمارم را تأمين نمودم .
سى روستاى اطراف دژ را سوزاندم . دود بر آسمان برخاست . « 1 »
از نوشتهء موجود در كتيبه معلوم مىشود كه اهالى تارماكيس در برابر هجوم سپاهيان سارگن دوم ايستادگى جانانهاى كردهاند . همچنين گرد آمدن اهالى اطراف در آنجا ، وجود انبارهاى آذوقه و نيروهاى سواره ثابت مىكند كه تارماكيس در سال 714 ق م . شهرى بزرگ بود .
علاوه بر اين تارماكيس به دليل دارا بودن دژها و ديوارهاى بزرگ و جاىگير در شمال كوه سهند ، اهميت نظامى فراوانى داشت . دژ با آب محاصره شده و با خندقهايى عميق احاطه گرديده بود . مليكيشويلى تارويى - تارماكيس را شهرى استحكاميافته مىنامد . « 2 » اقرار عليف نيز به درستى تارويى - تارماكيس را تاوريز ( تبريز ) ناميده است . « 3 »
در كتيبه از زيبايى بناهاى موجود در تارماكيس بحث شده است . اين نيز پيشرفت معمارى آن دوره را نشان مىدهد . اهالى تارماكيس جنگجويانى داوطلب بودند . آنان كشت و زرع داشتند .
زمينهاى رعيت داخل زمينهاى اربابى بود . كانالهاى موجود در آنجا تنها براى زمينهاى دولتى به كار نمىرفت . صاحبان مزارع خصوصى حتى از كانالهاى اربابى استفاده مىكردند . بيشتر كسانى كه از تارماكيس به اسارت گرفته شدند ، كارگران باغها و كارگاههاى صنعتى شاهى بودند .
چرا كه در مراكز انضباطى اورارتو كارگاههاى صنعتى شاهى بزرگى وجود داشت . « 4 »
آنچنانكه پيداست شهرها هيچكدام به يكباره پديد نمىآيند . طبق نوشتهء كتيبه ، از آنجا كه تبريز در سدهء هشتم قبل از ميلاد موجود بود ، احتمال دارد كه اين شهر در اواخر هزارهء دوم قبل از ميلاد شكل يافته باشد . بدين ترتيب ، تبريز شهرى با تاريخى سه هزار ساله است . در 1960 باستانشناسان انگليسى در قره تپه ( يانيق تپه ) در سى كيلومترى جنوب غربى ، خانههايى با ديوارهاى گلى و آجر نپخته مربوط به 2100 - 1900 ق م . يافتند . در آنجا كارگاه و انبار آذوقه نيز موجود بود . « 5 » اين دلايل نشان مىدهد كه اهالى تبريز و اطراف آن از قديم به صنعت اشتغال داشتند .
هامش
( 1 ) . عبد اللّه فاضلى ، همان ، ص 72 .
( 2 ) . مليكيشويلى ، همان ، ص 23 .
( 3 ) . اقرار عليف ، همان ، ص 213 .
( 4 ) . نك : مقالهء دياكونف ، « تاريخ اورارتو » ، مجلهء پژوهشهاى تاريخى ، مسكو ، 1952 ، ش 1 ، 99 .
( 5 ) . نك : مقالهء دژده و اسمىزاده ، « تاريخ تبريز » ، مجلهء آكادمى علوم اتحاد شوروى ، 1968 ، ش 2 .