و در 994 ق . ( 1586 م . ) به همراه پدر در مبارزه عليه اشغالگران عثمانى شركت داشت . او در خاطراتش از وضعيت اقتصادى تبريز و جنگهاى عثمانيان و صفويان سخن مىگويد . « 1 » اروج بيگ به تأثير از نوشتههاى سياحان اروپايى پيش از خود تبريز را همان اكباتان قديم ( همدان كنونى ) دانسته است ، حال آنكه اين نظر كاملا اشتباه است . جيوانى باتيستى و كيتى ايلچى اروپايى در سال 994 ق . ( 1586 م . ) به تبريز آمده و اطلاعاتى همه جانبه دربارهء تخريب تبريز توسط عثمانيان ارائه كردهاند . « 2 »
تكتاندر ايلچى آلمانى كه در ماههاى نوامبر و دسامبر 1603 م . ( 1012 ق . ) به تبريز آمد ، اين شهر را شهرى بزرگ ، زيبا داراى باغهاى سرسبز و بدون حصار » ناميده است . اين ايلچيان در خاطراتشان از آداب و رسوم اهالى و آثار معمارى نيز بحث كردهاند . تكتاندر تعداد اهالى تبريز را پنج ميليون نفر ذكر مىكند . امكان دارد اين مطلب غلط چاپى در ترجمهء شارل شفر فرانسوى باشد . « 3 »
انگلبرت كمپفر ديگر سياح آلمانى در سالهاى 1095 - 1096 ق . ( 1684 - 1685 م . ) در ايران بود . او نخستين سياح اروپايى است كه شاهان ايران را « اشخاص عادل و ادارهكنندهء كشور بر اساس مهربانى ، انصاف و عدالت » مىنامد . كمپفر تبريز را « بزرگترين مركز تجارت آذربايجان » ناميده است و اشاره مىكند كه تبريز ، ايروان ، داغستان ، قرهباغ ، شروان ، و گرجستان تابع بيگلر بيگى آذربايجان بودهاند . اگرچه كمپفر به تبريز نيامده ولى اطلاعاتى جالب دربارهء ساختار ادارى شهر ، مسائل حقوقى ، روند دادرسى ، مجازات جنايتها ، انواع بزه ، سيستم آموزش و رسمى بودن زبان آذربايجانى در دربار صفوى ارائه كرده است . « 4 »
ژان باتيست تاورنيه بازرگان فرانسوى بين سالهاى 1050 - 1070 ق . ( 1640 - 1660 ) در آذربايجان ، ايران و تبريز بود . او تبريز را « شهرى مشهور در آسيا » و « شهرى بزرگ با اهالى
هامش
. ( 1 ) . دون ژوان ايرانى ، ص 161 .
براى آگاهى از اروج بيگ آذربايجانى كه در اروپا با نام دون خوان يا دون ژوان معروف شده ، نك : مقدمهء كتاب دون ژوان ايرانى ؛ و همچنين نك : افنديف ، مقالهء « دون ژوان ايرانى يا اروج بيگ » ، باكو ، 1966 ، ص 62 ، 70 .
( 2 ) .
( 3 ) . اين كتاب در 1972 توسط محمود تفضلى از فرانسه به فارسى ترجمه و منتشر شده است . نك : اتور پرسيكوم ، گزارش سفارت به دربار شاه عباس اول از ژرژ تكتاندر ، ترجمهء محمود تفضلى ، تهران ، 1351 ، ص 23 .
( 4 ) . انگلبرت كمپفر ، در دربار شاهنشاه ايران ، ترجمهء كيكاوس جهاندارى ، تهران ، 1350 .