( 875 ق . ) ، كاترينوزنو « 1 » در 1474 م . و كنتارينى « 2 » در اوت 1474 و ژوئن 1475 م . اطلاعات جالبى در خصوص تجارت خارجى و داخلى تبريز ارائه كردهاند .
خاطرات يك تاجر گمنام ونيزى كه در سالهاى 917 - 926 ق . ( 1511 - 1520 م . ) در تبريز بود ، اطلاعات بسيار باارزشى دربارهء وضعيت اقتصادى و تاريخ معمارى تبريز دارد . « 3 » الساندرو ونيزى ديگرى كه از 977 - 978 ق . ( سپتامبر 1571 تا فوريه 1572 ) يعنى پنج ماه در تبريز بود ، اطلاعاتى مفيد دربارهء صنعت ، تجارت و تقسيم اهالى به دو دستهء حيدرى و نعمتى آورده است . الساندرو مىنويسد :
« در ايران پنجاه و دو شهر هست . مهمترين آنها پايتخت تمام كشور تبريز است . » « 4 »
ابريشم آذربايجان توجه بازرگانان انگليسى را براى به دست آوردن اين ثروت مهم جلب مىكرد .
آنتونى جنينكسون يكى از اين بازرگانان در 967 ق . ( 1561 م . ) به تبريز آمد . « 5 » او با ناميدن تبريز به عنوان « بزرگترين شهر ايران » « 6 » ، اطلاعات جالبى دربارهء بازرگانى شهر ارائه مىكند .
آرتور ادواردز و لورنس چيمن از بازرگانان انگليسى در سالهاى 975 - 976 ق . ( 1568 - 1569 م . ) به تبريز آمدند . آنان در خاطرات خود از روابط تبريز - ونيز و تبريز - گرجستان ، كالاهاى توليدى تبريز و داد و ستد كالاهاى خارجى در تبريز نوشتهاند . « 7 » جفرى دكت كه دو سال و نيم به فروش كالاهاى انگليسى در تبريز مشغول بود ( 1568 - 1574 م . ) ، اطلاعات جالبى دربارهء تجارت خارجى و داخلى تبريز ارائه مىكند . « 8 »
يكى ديگر از منابع مورد استفاده كتاب اروج بيگ بيات ( 1560 - 1605 م . ) دربارهء وضعيت اجتماعى ، اقتصادى و سياسى تبريز است . « 9 » اروج بيگ « 10 » از طايفهء بيات ديرزمانى در تبريز زيست
هامش
( 1 ) . كاترينوزنو ، سفرنامهء ونيزيان در ايران ، ص 236 .
( 2 ) . كنتارينى ، سفرنامهء ونيزيان در ايران ، ص 134 ، 144 - 145 .
( 3 ) . تاجر گمنام ، سفرنامهء ونيزيان در ايران ، ص 351 ، 430 .
( 4 ) . الساندرو ، سفرنامهء ونيزيان در ايران ، ص 433 - 450 .
( 5 ) . آنتونى جنينكسون ، نك :
( 6 ) . همان ، ص 206 .
( 7 ) . همان ، ص 239 - 249 .
( 8 ) . همان ، ص 250 - 261 .
( 9 ) 1926 .By G . L . Stang , London. ( 1604 - 1550 ) ،Don Juan af Persia a Shiah Catholicهمين كتاب از طرف مسعود رجبنيا ترجمه شده است . نك :
اروج بيگ بيات ، دون ژوان ايرانى ، تهران ، 1338 . از ترجمهء فارسى اين اثر استفاده شده است .
( 10 ) . آشوربيگلى ، نام اروج بيگ را اشتباها به صورت حسين بيگ نوشته است . نك :