از آنجا كه سادات عبد الوهابيه از نسل مادر اوزون حسن آققويونلو بودند ، به طور موروثى متولى املاكى شدند كه وقف مسجد « نصريه » بود . مير عبد الوهاب در دورهء فرمانروايى سلطان يعقوب آققويونلو شيخ الاسلام تبريز بود . « 1 » خانوادهء « عبد الوهابيه » از اخلاف او هستند .
عبد الوهاب در 920 ق . ( 1515 م . ) به عنوان ايلچى به عثمانى اعزام شد تا 933 ق . ( 1527 م . ) در آنجا ماند و چون دوازده هزار كلاه قزلباشى تهيه كرد و پخش نمود ، به دستور سلطان عثمانى به قتل رسيد . شاه اسماعيل چون اين خبر را شنيد ، فرزندان او را به سمت قاضى القضاة آذربايجان و قاضى عسكر تعيين كرد . علاوه بر سيورغالهاى پيشين ، ماليات سرانهء غيرمسلمانان كه سالانه از يك نفر شش دينار گرفته مىشد ، به آنان واگذار گرديد . فضلى اصفهانى مىنويسد : « از آن زمان تاكنون ( 1026 ق . / 1617 م . ) همين سيورغال در اختيار سادات عبد الوهابى است . » « 2 »
براى اين سيورغال شرطى تعيين نشد و مدت زمان درازى در اختيار آنان بود و هر بار با جلوس شاه جديد صفوى دوباره رسميت مىيافت . با فرمان شاه عباس دوم در 1067 ق .
( 1657 م . ) فرمان صادره از طرف شاه صفى اول در سال 1047 ق . ( 1638 م . ) تصديق گرديد . طبق فرمان به امير عبد اللّه از سلالهء عبد الوهابى مقدار سه تومان و ششصد و نود و پنج دينار از درآمد سالانهء تبريز سيورغال داده شد . پس از مرگ او همين مبلغ به پسرش مير محمد ابراهيم رسيد .
علاوه بر اين مبلغ ، از ماليات غيرمسلمانان ( سرانه شش دينار ) نيز به او داده شد . گفتنى است كه يكپنجم ماليات سرانه به مير محمد ابراهيم مىرسيد . « 3 » حتى در اوايل سدهء هجدهم ميلادى نيز سادات عبد الوهابى ، مقدار معينى از ماليات سرانه را دريافت مىكردند . « 4 »
به روحانيان عالىرتبه بسيارى اوقات املاك سيورغال داده مىشد . طبق فرمان شاه اسماعيل اول در بيست و پنجم آوريل 1508 م . ( 913 ق . ) باغ خان احمد در تبريز ، به عنوان سيورغال به سيد سليمان بخشيده شد . « 5 » روحانيان عالىرتبه علاوه بر معافيت از ماليات ، متولى املاك وقفى نيز بودند . در تبريز املاك زيادى وقف مساجد غازانيه ، رشيديه ، مظفريه ، نصريه و صادقيه شده بود . اين املاك با نظارت صدرها به سادات سپرده مىشد . متولى درآمد املاك وقفى را جمع مىكرد و شخصا بر خرج آن نظارت مىنمود . بسيارى اوقات متولى در بيشتر محالها منصب كلانتر را نيز عهدهدار بود . عبد الحسين كه از طرف مادر از نسل جهانشاه بود ، توليت مسجد
هامش
( 1 ) . امين احمد رازى ، هفت اقليم ، ص 230 .
( 2 ) . افضل التواريخ ، ورقهء 26 .
( 3 ) . (A . K . Lembton . Two safavid sourughalas ( Bulletin of the school of oriental and African studies. 54 - 44 .pp. 14no. 1952 .London( 4 ) . نووسلتسف ، همان ، ص 98 .
( 5 ) .p. 1965 .S . M . Sten . Documents from Islamic chanceries studies . Oxford. 175 - 174 .p. (vol . III. 3no)