بيگلر بيگى و حاكم تبريز را اخذ مىكرد . بيگلر بيگى در حدود پانصد تا هزار نفر ملازم داشت .
سپاهى در حدود دو تا سه هزار نفر تحت اختيار او بود و در هنگام جنگ به شاه كمك مىرساند .
او همچنين هزينههاى قشون و برخى احتياجات معين دربار را رفع مىكرد .
امور ملكى و ادارى شهر بر عهدهء داروغه يا خان بود . بيشتر وقتها انتصاب خانها موروثى بود . خان و داروغه با استثمار مردم ، در مدت كمى ثروت زيادى جمع مىكردند . امير خان موصلى كه به صورت موروثى خان شده بود ، از 964 - 994 ق . ( 1557 - 1586 م . ) بيگلر بيگى آذربايجان و حاكم تبريز بود . تبريز تيول او بود . او با استثمار اهالى ، ثروت زيادى به دست آورد .
منابع خبر مىدهند كه ابزار و يراق درهاى خانهء اعيانى او در تبريز از طلا و نقره بود . در اين سردر كتيبههايى وجود داشت كه با لعل و فيروزه زينت يافته بود .
شاهزاده حمزه ميرزا ( پسر سلطان محمد ) معترف بود كه « مال و ثروت تبريزيان را به وسيلهء ستم و مصادره به دست گرفته ، سپس به اسراف پرداخته در حالى كه ساختن چنين خانهاى از انصاف به دور است » . « 1 » قاضى احمد قمى مىنويسد اهالى تبريز از ستم او و سپاهيانش به تنگ آمده بودند . « 2 » بيشتر اوقات كسى به عنوان خان بر تبريز حاكم مىشد كه تنگدست گرديده بود و در مدت زمان كوتاهى توانگر مىشد . پير بوداق خان كه زمانى « در چايخانههاى اصفهان روزگار مىگذرانيد » در 1011 ق . ( 1603 م . ) حاكم تبريز شد و در مدت كمى ثروت فراوان جمع كرد . « 3 »
به طور كلى در تبريز زمينداران اعيان بسيارى مىزيستند . اولياء چلبى چنين اشخاصى را « انسانهايى كه در تجارت مال قارون به دست آورده بودند » ناميد . « 4 » در منابع فارسى آن دوره اينان را كبار ، اكابر ، اشراف و اعيان ناميدهاند . وزير كه پس از خان يا داروغه دومين شخص بود با حكم پادشاه تعيين مىشد . او هم نايب ( معاون ) بيگلر بيگى بود . « 5 » ميرزا ابراهيم وزير آذربايجان در 1075 ق . ( 1665 م . ) املاكى در هفت محال ، و در تبريز نيز كاروانسرا و مغازه و بازار داشت .
ميرزا صادق نيز در تجارت داخلى و خارجى تبريز فعالانه شركت داشت . اولياء چلبى همچنين از وجود مفتى ، شيخ الاسلام ، كلانتر ، منشى ، داروغه ، قورچىباشى ، ديزچوكن آغاسى ، جييهءن آغاسى ، سياولباشى ، ائشيك آغاسى و مهمانداران در تبريز خبر مىدهد . « 6 »
هامش
( 1 ) . روضة الصفويه ، ورقهء 539 .
( 2 ) . خلاصة التواريخ ، ورقهء 370 .
( 3 ) . روضة الصفويه ، ورقهء 684 ، 685 .
( 4 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 252 .
( 5 ) . خلد برين ، ورقهء 240 .
( 6 ) . اولياء چلبى ، سياحتنامه سى ، ج 2 ، ص 248 .